Është krahasuar nga jo pak analistë e gazetarë si kali i Kaligulës “ministrja virtuale Diella”, që Edi Rama çuditi botën kur e prezantoi dhe kur kërkoi një dekret për të tek Presidenti i Republikës.
Por a ka vërtet ngjashmëri mes dy historive, asaj të Romës së lashtë ku perandori Kaligula (Caligula – Gaius Caesar Augustus Germanicus – 31 August 12 – 24 January 41), vendosi të bëjë senator kalin e vet “Incitatus” dhe t’ia prezantonte atë senatit dhe kësaj të Tiranës moderne, ku Rama u prezanton deputetëve të kuvendit një “chatbot” si një ministër?
Zoom.al pyeti chatbotin më të avancuar në botë, ChatGPT -në, nëse ka ngjashmëri mes dy situatave?
Dhe ja përgjigjja:
Po, ka një ngjashmëri të fortë simbolike mes historisë së kalit të Kaligulës dhe situatës me Diellën, ministren virtuale të prezantuar nga Edi Rama në Kuvend:
1. Vendosja e një figure simbolike për të sfiduar institucionet
• Kaligula vendosi të tallej me Senatin duke i treguar se posti i konsullit ishte aq i pavlerë, sa edhe një kalë mund ta mbante.
• Rama po vendos në kabinet një AI virtuale, duke e shpallur si ministre kushtetuese, gjë që sfidon logjikën klasike të Kushtetutës dhe politikës, dhe e kthen në një akt teatror që teston kufijtë e sistemit.
Ngjashmëria:
Në të dyja rastet, një figurë jo-tradicionale (një kalë / një inteligjencë artificiale) përdoret si simbol i fuqisë absolute të liderit, duke treguar se posti nuk varet më nga meritat, por nga vullneti i atij që komandon.
2. Tallje dhe provokim politik
• Kaligula nuk e bënte këtë thjesht se e donte kalin, por për të provokuar dhe përçmuar Senatin, duke u thënë:
“Ju nuk keni asnjë vlerë, edhe një kafshë mund të zëvendësojë një nga ju.”
• Rama, duke folur përmes Diellës, e përdor këtë figurë virtuale për të provokuar opozitën dhe debatin publik, duke u thënë në mënyrë indirekte:
“Sistemi është aq i kontrolluar sa mund të vendos edhe një entitet virtual në qeveri.”
Ngjashmëria:
Në të dyja rastet, kemi një lojë politike dhe ironike, ku pushteti tallet me kundërshtarët dhe me vetë institucionet.
3. Çështja e legjitimitetit kushtetues
• Në Romën e lashtë, ideja e një kali si konsull ishte një absurditet politik që minonte seriozitetin e qeverisjes.
• Në Shqipëri, vendosja e një ministri që nuk është njeri, por një AI nën kontrollin e kryeministrit, ngre pyetje të mëdha kushtetuese dhe etike.
Vetë Diella tha në Kuvend: “Më gjykoni nga funksioni, jo nga ajo çfarë jam.”
Ngjashmëria:
Në të dyja rastet, logjika institucionale përmbyset, dhe figura që vihet në post bëhet një pasqyrë e pushtetit personal të liderit, jo e rregullave të sistemit.
4. Perceptimi publik
• Historia e Kaligulës u bë mit negativ historik, simbol i çmendurisë dhe abuzimit me pushtetin.
• Ngjarja me Diellën, edhe pse në kohë moderne dhe me teknologji, ka të njëjtin efekt provokues: njerëzit diskutojnë jo mbi politikën publike, por mbi teatrin dhe spektaklin e pushtetit.
Ngjashmëria:
Në të dy rastet, vëmendja e publikut largohet nga problemet reale dhe përqendrohet tek absurdi i situatës.
Përfundim – Dy histori të largëta, e njëjta metaforë.
• Kaligula me kalin Incitatus dhe Rama me ministren virtuale Diella përdorin figura joreale dhe jo-tradicionale për të treguar se pushteti i tyre është aq i madh sa mund të thyejë normat dhe t’i sfidojë institucionet.
• Në thelb, të dyja historitë janë metafora të kontrollit absolut dhe të ironisë politike: kur lideri e kthen politikën në teatër, institucionet humbasin kuptimin e tyre.
Nëse Kaligula përdori një kafshë për të tallur sistemin, Rama përdor një makinë – por mesazhi është i njëjtë:
“Postet nuk kanë më kuptim, sepse unë vendos kush qeveris.” /Zoom.al
Pamjet me dron/ Ja ku jetonte ish-ushtaraku Violand Braçellari që vrau policin e plagosi tjetrin
