Nga New York Times
Për më shumë se tre javë, protestuesit janë mbledhur paqësisht në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, të përkrahur nga amerikanë që i shohin si luftëtarë të guximshëm kundër Presidentit Trump, Izraelit dhe lakmisë së “1 përqindëshit” më të pasur.
Protestat u nxitën nga zemërimi publik pas një incidenti ku roje private sigurie përdorën dhunë në zonën e një zhvillimi bregdetar të planifikuar, i financuar nga dhëndri i Trumpit, Jared Kushner, dhe investitorë nga vendet e Gjirit, me një kosto të vlerësuar mbi 4 miliardë dollarë.
Për amerikanët e majtë, shqiptarët po kundërshtojnë korrupsionin e familjes Trump dhe miliarderët grabitqarë. Nga ana tjetër, teoricienët e konspiracionit në të djathtë promovojnë një teori tjetër: ata e shohin kundërshtimin si një reagim ndaj Izraelit dhe planeve të supozuara për atë që e quajnë një “ishull i ri Epstein” në brigjet jugore të një prej vendeve më të varfra të Evropës.
Megjithatë, shqiptarët që marrin pjesë në protesta kanë një mendim tjetër.
“Askush këtu nuk po proteston kundër Trumpit apo Izraelit,” tha 33-vjeçari Elis Kodra, i cili mori pjesë me të dashurën në një tubim me disa mijëra njerëz përpara zyrës së kryeministrit Edi Rama.
“Ne po protestojmë kundër gjithçkaje tjetër,” shtoi ai, duke u ankuar se Shqipëria është qeverisur që nga rënia e komunizmit, 35 vjet më parë, nga të njëjtët politikanë që hyjnë e dalin nga pushteti, u japin kontrata shtetërore miqve të tyre në biznes dhe i kushtojnë pak vëmendje halleve ekonomike dhe sociale të qytetarëve të zakonshëm.
Protestat nisën pasi në internet qarkulloi një video që tregonte roje private duke tërhequr me forcë një burrë më 30 maj. Ai kishte marrë pjesë në një protestë të organizuar nga banorë dhe aktivistë mjedisorë në një plazh në jug të Shqipërisë, që Kushner dëshiron ta përfshijë në projektin e tij të hotelit dhe resortit luksoz.
Ata po protestonin kundër vendosjes së papritur të një gardhi metalik me tela me gjemba në plazh, i cili ndodhet në një zonë të shpallur “peizazh i mbrojtur” pranë fshatit Zvërnec. Kjo zonë, së bashku me ishullin pothuajse të pabanuar të Sazanit, përfshihet në planin e zhvillimit.
Kompania “Sazan Real Estate Development L.L.C.”, e lidhur me Kushnerin dhe përgjegjëse për projektin, deklaroi se rojet që ushtruan dhunë ishin të punësuara nga një kompani e jashtme sigurie. Sipas saj, incidenti ishte shqetësues dhe nuk përfaqëson standardet që kompania pret nga palët e përfshira në projekt.
Qeveria u përpoq të qetësonte zemërimin publik duke i hequr licencat dy kompanive të sigurisë, duke shkarkuar shefin lokal të policisë dhe duke urdhëruar çmontimin e gardhit.
Megjithatë, protestat vazhduan, duke e kthyer bulevardin qendror të Tiranës në një lloj karnavali të përnatshëm ku marrin pjesë të rinj dhe të moshuar. Kjo ka bërë që lëvizja të quhet “Revolucioni i Flamingove”, në referencë me jetën e pasur të shpendëve në zonën e mbrojtur.
Çdo natë shpaloset një pankartë e madhe në anglisht ku shkruhet: “Shqipëria nuk është në shitje.”
Edi Rama deklaroi në një intervistë se në janar ishte takuar në Tiranë me Ivanka Trump, bashkëshorten e Jared Kushnerit, si dhe me arkitektët e përfshirë në projekt. Ai këmbënguli se nuk është nënshkruar asnjë kontratë dhe nuk është dhënë asnjë leje ndërtimi. Ishulli në qendër të projektit, tha ai, mbetet pronë shtetërore dhe nuk është shitur, as nuk do të shitet.
Pretendimet në internet se ndërtimet kanë filluar tashmë, sipas Ramës, janë pjesë e një “stuhie histerie digjitale”, megjithëse ai pranoi se janë bërë disa përgatitje në terren, përfshirë hapjen e një rruge me zhavorr nëpër pyll.
Ndërsa disa protestues kanë mbajtur pankarta në anglisht kundër Kushnerit dhe Ivanka Trumpit për të tërhequr vëmendjen e mediave ndërkombëtare, objektivat kryesore të zemërimit mbeten Edi Rama dhe ish-kryeministri Sali Berisha, kreu i partisë kryesore opozitare.
Protestuesit kanë brohoritur: “Rama në burg, Berisha në burg.”
Rama, i cili siguroi mandatin e katërt si kryeminist vitin e kaluar pas një fitoreje të thellë të Partisë Socialiste, tha se shqiptarët po përdoren si “mish për top” në një luftë politike kundër Trumpit që zhvillohet në SHBA dhe Evropë.
Ai argumentoi se ekzagjerimet në internet për numrin e protestuesve, dezinformimi mbi qëllimet e tyre dhe raportimet e rreme për përplasje të dhunshme tregojnë se demokracitë po “vetëvriten” duke lejuar që ky “helm” të gërryejë institucionet e tyre.
“Demokracia pa të vërtetën nuk është më demokraci,” tha ai.
Nga ana tjetër, edhe vetë qeveria ka kontribuar në përplasjen online duke pretenduar se Irani po nxit protestat për t’u hakmarrë ndaj Shqipërisë për strehimin e grupit opozitar iranian Mujahedinët e Popullit (MEK). Zyrtarët kanë pretenduar gjithashtu se industria turistike e Greqisë po i mbështet protestuesit për të shmangur konkurrencën nga Shqipëria.
Elez Biberaj, politolog dhe ish-drejtor i shërbimit shqip të Zërit të Amerikës, tha se protestat nuk janë kundër familjes Trump, por pasqyrojnë “kolapsin e besimit publik në të gjithë sistemin politik shqiptar”.
Ky realitet, sipas tij, është humbur në përkthim, duke i kthyer problemet e brendshme të një prej vendeve më të vogla, më pro-amerikane dhe më të varfra të Evropës në një kauzë globale në rrjete si TikTok, X dhe Instagram.
Analisti politik Lutfi Dervishi tha se kishte kaluar fëmijërinë e tij duke e parë SHBA-në si simbol të sundimit të ligjit dhe lirisë së medias.
“Nuk do ta kisha imagjinuar kurrë që amerikanët do të kërkonin frymëzim te Shqipëria,” tha ai.
Protestat kanë frymëzuar kryesisht progresistët amerikanë. Senatori Bernie Sanders i përshëndeti në rrjetin X si pararojë të rezistencës kundër “oligarkisë globale”, ndërsa gazetarja Rachel Maddow i quajti ato “protesta masive kundër korrupsionit të Donald Trumpit dhe familjes së tij”.
Nga ana tjetër, teoricieni i konspiracionit Alex Jones pretendoi në mënyrë të rreme se Shqipëria po shkonte drejt luftës civile me “bombardime dhe sulme me mitralozë”.
Video të xhiruara vite më parë gjatë trazirave në Tiranë janë paraqitur në internet si pamje të protestave aktuale, ndërsa edhe një grumbullim tifozësh spanjollë pranë një plazhi në Spanjë është etiketuar gabimisht si protestë kundër Trumpit në Tiranë.
Mbështetja online për protestat ka përfshirë ndonjëherë edhe deklarata haptazi antisemite. Disa pretendojnë se hebrenjtë duan të pushtojnë pjesë të Shqipërisë dhe t’i nënshtrojnë shqiptarët të njëjtit fat si palestinezët.
Këto pretendime kanë shqetësuar shumë protestues. Baki Goxhaj, aktivist pro-palestinez nga Vlora, tha se u ka kërkuar të tjerëve të mos brohorasin slogane kundër hebrenjve.
“Kjo lëvizje nuk është kundër Trumpit dhe as kundër hebrenjve,” tha ai. “Është kundër qeverisë sonë shumë të korruptuar.”
Në fund, kryeministri Rama deklaroi se protestuesit janë të lirë të mblidhen paqësisht përpara zyrës së tij, duke shtuar se “Shqipëria nuk është diktaturë”. Megjithatë ai këmbënguli se projekti turistik i lidhur me Kushnerin nuk do të ndalet.
“Nuk do të anulohet. Kjo është e sigurt,” tha ai.
Lamine Yamal ia kalon Mbappe, hyn në historinë e Kupës së Botës
