Intervista per BBC
Fillimisht protestuan për flamingot. Tani turma që mblidhet çdo mbrëmje poshtë zyrës së kryeministrit shqiptar Edi Rama ka nisur të brohorasë edhe për shkollat, vendet e punës dhe standardin e jetesës – dhe kërkon dorëheqjen e tij.
Shpendët migratorë me ngjyrë rozë u bënë simboli i protestave të natës në Shqipëri, sepse ata grumbullohen në Lagunën e Nartës, një zonë e mbrojtur pranë qytetit bregdetar të Vlorës.
Një grup investitorësh ndërkombëtarë – mes tyre edhe dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner – dëshiron të zhvillojë një resort luksoz pranë kësaj zone, ndërsa qeveria u ka dhënë statusin e “investitorit strategjik”.
Ende nuk është dhënë leja e ndërtimit dhe qeveria Rama thotë se vlerësimi i ndikimit në mjedis as nuk ka nisur ende. Megjithatë, në zonë janë parë gardhe rrethuese dhe buldozerë.
Protestat e vogla lokale për ndikimin e mundshëm mjedisor u shndërruan në një lëvizje kombëtare rreth një muaj më parë, kur në rrjetet sociale u përhap një video ku roje sigurie private rrihnin një protestues. Kryeministri e ka konfirmuar se incidenti ka ndodhur.
Zemërimi tashmë është zgjeruar, duke përfshirë shqetësime më të gjera për mënyrën se si po zhvillohet Shqipëria – dhe mënyrën se si po qeveriset.
“Jam këtu për shkollat tona,” i thotë BBC-së një protestuese e re, e quajtur Helena.
“Jam këtu për spitalet tona, jam këtu për infrastrukturën tonë, jam këtu për familjen time që ndodhet jashtë Shqipërisë dhe do të donte të ishte këtu. Dhe, mbi të gjitha, jam këtu për veten time, sepse dua të qëndroj në vendin tim dhe nuk dua të largohem.”
Rama dhe Partia Socialiste janë tashmë në pushtet prej 13 vitesh. Gjatë kësaj kohe, shumë gjëra kanë ndryshuar në Shqipëri.
Horizonti i kryeqytetit, Tiranës, është transformuar, me një numër të madh kullash të projektuara kryesisht nga arkitektë ndërkombëtarë. Në të njëjtën kohë, industria e turizmit ka njohur një bum të madh, duke ndryshuar imazhin ndërkombëtar të vendit dhe duke përbërë më shumë se një të pestën e Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Ndoshta arritja më mbresëlënëse është përparimi i konsiderueshëm drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Nga një pikënisje në vitin 2022, Shqipëria është në rrugën e duhur për të përfunduar negociatat e anëtarësimit deri në fund të vitit të ardhshëm. Nga gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, vetëm Mali i Zi ndodhet më përpara – dhe ai ka qenë në negociata prej një dekade më shumë.
Por kjo nuk i bën shumë përshtypje protestuesit të njohur Fatos Lubonja. Shkrimtari dhe aktivisti i të drejtave të njeriut kaloi 17 vite në një kamp pune të detyruar gjatë regjimit të diktatorit famëkeq komunist Enver Hoxha.
Sot ai pretendon se qeveria aktuale mbahet në këmbë nga “oligarkët, krimi i organizuar, media dhe ndërkombëtarë të korruptuar”, ndërsa bumi i ndërtimeve nuk është gjë tjetër veçse pastrim parash.
“Ne duam të shtyjmë drejtësinë që të hetojë,” thotë ai, ndërsa tregon me dorë kullat e larta që rrethojnë Sheshin Skënderbej në qendër të Tiranës.
“Nëse i shihni të gjithë këta rrokaqiej, del se ky është një plan i krimit të organizuar, së bashku me oligarkët dhe funksionarët e shtetit.”
Duke shfrytëzuar një moment të qetë në zyrën e tij në mes të pasdites – përpara se të nisin protestat e natës – Rama i përshkruan protestat si një shenjë të një shoqërie të shëndetshme dhe demokratike.
Megjithatë, disa prej aleatëve të tij më të afërt politikë janë vënë nën hetim nga Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), përfshirë ish-zëvendëskryeministrin dhe kryetarin e Bashkisë së Tiranës.
Pra, a duhet të jenë të shqetësuar edhe shqiptarët për integritetin e kryeministrit?
“E kam thënë që ditën e parë: Unë dua një drejtësi që nuk sheh as majtas, as djathtas, por sheh drejt,” thotë Rama. “Një drejtësi që nuk mund të blihet, nuk mund të vihet nën presion dhe nuk mund të kontrollohet nga larg.
“Dhe kam thënë gjithashtu se ky do të jetë kontributi më i madh që Partia Socialiste do t’i japë këtij vendi, sepse nuk do të kontribuojë vetëm duke bërë reforma, por duke dhënë edhe lëkurën e saj për vendin.”
Por anëtarja më e re e Parlamentit të Shqipërisë ka vendosur se bashkëpunimi me Partinë Socialiste nuk është më zgjidhja. Rama përzgjodhi personalisht 25-vjeçaren Majana Koceku si kandidate në zgjedhjet e vitit të kaluar, pasi ajo ishte bërë e njohur si aktiviste e mjedisit në qarkun e Shkodrës.
Tani ajo është larguar nga partia, duke thënë se mosha e saj e re nuk e lejonte “thjesht të rrinte aty, të duartrokiste qeverinë dhe të bënte sikur nuk po ndodhte asgjë”. Ajo shton se Rama është një pjesë e madhe e problemit.
“Ai nuk i frymëzon më njerëzit – dhe mendoj se kjo e ka çuar në një krizë të madhe legjitimiteti. M’u desh pak kohë ta kuptoja se përtej këtyre fasadave të bukura, që duken kaq të ndritshme dhe tërheqëse, realiteti nuk është i njëjtë. Dhe njerëzit po e kuptojnë këtë çdo ditë e më shumë.”
Për momentin, duket se ka një ngërç. Protestuesit nuk kanë ndërmend të largohen – dhe as Rama. Kështu, flamingot ka shumë të ngjarë të mbeten një pamje e zakonshme në rrugët e Tiranës.
