OSBE/ODIHR publikoi sot raportin përfundimtar për zgjedhjet e 11 majit të vitit 2025. Zgjedhjet u vlerësuan nga Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve të OSBE/ODIHR si të administruara profesionalisht dhe konkurruese, por të zhvilluara në një klimë të lartë polarizimi politik dhe me terren të pabarabartë mes forcave politike.
Sipas raportit, të siguruar nga Zoom.al, kandidatët patën mundësi të fushatës, por partia në pushtet përfitoi nga përdorimi i burimeve shtetërore, duke krijuar avantazh të padrejtë. Raporti evidenton presion mbi punonjësit publikë, përdorim të rrjeteve të patronazhit, blerje votash dhe ndikim të elementëve kriminalë në disa zona.
“Ndryshime të rëndësishme në rregullat zgjedhore u bënë pak para zgjedhjeve, në kundërshtim me praktikat ndërkombëtare” -thuhet ndër të tjera në raport.
Presion ndaj administratës publike / patronazhimi
“ODIHR mori raporte të gjera që pohonin presion ndaj punonjësve municipalë nga eprorët e tyre për të mbështetur ose për të marrë pjesë në fushatën e PS-së. Shumë informues ngritën shqetësime për ndikimin e rrjeteve të patronazhit në gjithë vendin, duke pohuar se premtime për punësime të ardhshme publike, favore administrative, përfitime sociale dhe leje përdoreshin si mjet për sigurimin e votave. Disa raportime treguan se votuesit frikësoheshin nga hakmarrje nëse merrnin pjesë në ngjarje të partive të opozitës.”
Vende ku u raportua presion i drejtëpërdrejtë: Durrës, Fier, Has, Korçë, Peshkopi, Shkodër, Tiranë, Vlorë (presione për pjesëmarrje) dhe Devoll, Elbasan, Gjirokastër, Lezhë, Pukë, Shkodër, Tropojë (presione për mbështetje ose kontribut financiar).
Blerje votash
“U evidentuan disa akuza të blerjes së votave gjatë fushatës; hetime nisën për 37 raste konkrete.” Raporti përmend vendet me akuza specifike: Elbasan, Korçë, Mirditë, Shkodër dhe Tiranë.
Hetime u nisën për 37 raste blerjeje votash; përndryshe, shumë ankesa për keqpërdorim të burimeve publike dhe aktivitetet e institucioneve u trajtuan nga KQZ, por në shumë raste KQZ gjeti se buxhetet ishin miratuar përpara periudhës së kufizimeve dhe nuk shpalli shkelje. ODIHR rekomandon hetime të plota, masa parandaluese dhe masa disiplinore/dënuese të proporcionala për të parandaluar përdorimin e patronazhit, presionit administrativ dhe futjen e elementëve kriminalë në proces.
Përdorimi/ndikimi i elementeve kriminale, bandave
“Disa burime i lidhën partitë politike me elementë të krimit të organizuar në disa zona, me grupet kriminale që intimidonin dhe kërcënonin votuesit dhe, herë pas here, kandidatë.” Raporti citon dëshmi të tilla në Durrës, Elbasan, Tiranë dhe Vorë. “Disa bashkëbisedues të Misionit të Vëzhgimit të ODIHR vunë në dyshim efektivitetin e përpjekjeve kundër krimit të organizuar me lidhje politike” -thuhet në raport.
Intimidime dhe frika nga ndëshkimi si pasojë e presionit
“Raportime të herëpashershme pati për kërcënime që i bënin votuesit të shmangnin pjesëmarrjen në tubime të opozitës; raporte konkrete për kërcënime u dolën nga Berati, Durrësi, Fieri, ku policia u përmend si faktor intimidues.”
Korniza ligjore dhe sistemi zgjedhor
- Korniza ligjore konsiderohet në përputhje me standardet ndërkombëtare, por me mangësi dhe paqartësi që kërkojnë reformë gjithëpërfshirëse.
- Ndryshimet e fundit në Kodin Zgjedhor (2024–2025) përfshinin sistemin e ri me lista të mbyllura dhe preferenciale dhe votimin jashtë vendit, por u miratuan pa konsultim publik.
- Gjykata Kushtetuese e konfirmoi sistemin si kushtetues, edhe pse ai u kritikua se favorizon partitë e mëdha dhe forcon kontrollin e liderëve mbi renditjen e kandidatëve.
Administrimi i zgjedhjeve
- Procesi u menaxhua nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ), me transparencë dhe në kohë, por me tensione politike dhe ndryshime të vonshme të rregulloreve.
- Zëvendësimet e shpeshta politike në komisionet vendore krijuan paqëndrueshmëri, ndërsa 35% e anëtarëve të qendrave të votimit u zëvendësuan pak para zgjedhjeve.
- KQZ bëri përpjekje për përfshirje gjinore dhe akses për personat me aftësi të kufizuara, por shumë qendra votimi mbetën të papërshtatshme.
Përdorimi i teknologjisë
- Votimi elektronik u zhvillua në dy qarqe dhe identifikimi biometrik u përdor në të gjitha qendrat e votimit. Në përputhje me praktikat e mira zgjedhore, KQZ-ja uli varësinë nga ofruesit e pajisjeve biometrike dhe të votimit elektronik, dhe përdorimi i teknologjisë u dokumentua e menaxhua në mënyrë transparente dhe të qëndrueshme.
- Megjithatë, përdorimi i teknologjisë, veçanërisht në lidhje me pajisjet elektronike të votimit, devijoi nga procesi i dokumentuar dhe Kodi Zgjedhor.
- Partitë politike dhe mediat patën akses të plotë për të vëzhguar demonstrimin e funksionalitetit të pajisjeve të identifikimit dhe votimit elektronik, por KQZ nuk publikoi informacion mbi testet e sigurisë.
- Ndërsa shumica e bashkëbiseduesve të ODIHR-it shprehën besim në teknologji, disa ngritën shqetësime, duke treguar mungesë besimi nga një pjesë, përfshirë opozitën.
- Mungesa e edukimit të votuesve për pajisjet elektronike solli vështirësi dhe konfuzion në disa qendra votimi.
Regjistrimi i votuesve dhe diaspora
- Lista e zgjedhësve përfshinte 3.7 milionë votues, përfshirë 245,935 votues jashtë vendit (për herë të parë përmes postës).
- Rreth 41 mijë aplikime të diasporës u refuzuan për mungesë dokumentacioni.
- Procesi u vlerësua si transparent dhe gjithëpërfshirës, me përmirësim në pjesëmarrjen e diasporës.
Fushata zgjedhore
- Fushata ishte e qetë në formë, por e polarizuar dhe përçarëse në përmbajtje, sidomos në rrjetet sociale.
- Partia Socialiste (PS) përdori aktivitetet qeveritare si mjet propagandistik, duke shkelur ndarjen mes shtetit dhe partisë.
- Raporti përmend pagesa për pensionistët, falje gjobash dhe projekte infrastrukturore gjatë periudhës zgjedhore si shembuj të përfitimit elektoral.
- Misioni thekson mungesë transparence në financimin e fushatës, veçanërisht për huatë, donacionet dhe shpenzimet në rrjete sociale.
Media
- Mjedisi mediatik mbetet i politizuar, i përqendruar dhe i varur ekonomikisht.
- Raporti evidenton mungesë pavarësie editoriale, vetëcensurë, dhe dominion të PS-së dhe PD-së në hapësirat televizive.
- Kriminalizimi i shpifjes vazhdon të kërcënojë gazetarët, ndërsa KQZ nuk kishte mjete efektive për të mbikëqyrur propagandën online.
Dita e votimit dhe numërimi
- Procesi i votimit ishte i qetë dhe transparent, por shoqëruar me parregullsi procedurale, mungesë uniformiteti dhe presion ndaj votuesve në disa zona.
- Vëzhguesit raportuan raste intimidimi, blerje votash dhe komprometim të fshehtësisë së votës.
- Numërimi i votave u vlerësua si i organizuar, por me vonesa, veçanërisht për votat nga jashtë (për shkak të zarfave nga Greqia).
Rekomandimet kryesore të ODIHR
- Reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore përpara zgjedhjeve të ardhshme.
- Depolitizim të administratës zgjedhore dhe kufizim të zëvendësimeve të minutës së fundit.
- Zbatim të rreptë të ndarjes mes shtetit dhe partisë, për të shmangur keqpërdorimin e burimeve publike.
- Rritje transparence në financimin e fushatës dhe raportime të ndërmjetme.
- Forcim të lirisë së medias dhe dekriminalizim të shpifjes.
- Edukimi i votuesve për teknologjinë zgjedhore dhe përfshirja më e gjerë e grave dhe personave me aftësi të kufizuara.
ODIHR vlerëson se zgjedhjet shqiptare të 2025-s përbënin një hap përpara në aspektin teknik dhe përfshirës, sidomos me votimin e diasporës, por vuanin nga mungesa e balancës politike, ndikimi i shtetit në fushatë dhe deficitet e transparencës.
Raporti i bën thirrje institucioneve shqiptare që të përdorin këtë proces si pikënisje për reformë të vërtetë zgjedhore, për të rikthyer besimin qytetar dhe për të përmbushur standardet e OSBE-së për zgjedhje të ndershme e demokratike.
Postime të lidhura
