Ndërsa partitë e ekstremit të djathtë godasin Brukselin për korrupsion, hetuesit e vetë BE-së mund të jenë duke i dhënë atyre të drejtë
Kjo pyetje mori urgjencë të re të martën, pas bastisjeve të mëngjesit herët në zemër të lagjes së institucioneve të BE-së dhe arrestimit të dy prej figurave kyçe të politikës së jashtme të bllokut.
Autoritetet belge ndaluan Federica Mogherinin, ish-shefen e diplomacisë së BE-së, dhe Stefano Sanninon, një nga nëpunësit më të lartë të Komisionit Europian, nën dyshimet për mashtrim të lidhur me dhënien e një kontrate me profil të lartë për një akademi diplomatike të BE-së. Për shumë njerëz në Bruksel, lajmi, raportuar i pari nga Euractiv, ishte një zhvillim befasues: dy nga operatorët më me peshë të qytetit u vunë papritur në qendër të një hetimi për korrupsion.
Prokurorët evropianë dyshojnë se të dy bashkëpunuan për të ndikuar në dhënien e një kontrate publike për akademinë e re diplomatike të BE-së në College of Europe, ku Mogherini është rektore. Projekti financohet nga shërbimi i jashtëm i BE-së, të cilin Mogherini e ka drejtuar më parë; është gjithashtu institucioni ku Sannino ka mbajtur një post të lartë kur u mor vendimi për vendndodhjen e akademisë.
Akuzat, ende të paprovuara, rikujtojnë skandalet e fundit të BE-së: aferën Qatargate dhe një hetim të mëhershëm mbi përpjekjet lobuese të Huawei, që të dyja përfshinë ligjvënës në detyrë të Parlamentit Europian. Me rritjen e të djathtës ekstreme në pjesën më të madhe të kontinentit, episodi i shërben pretendimeve populiste se Brukseli është njëkohësisht vetëkënaqës dhe i vetëshërbyeshëm.
“You can’t make this up,” shkroi në X zëdhënësi i Viktor Orbán, Zoltan Kovacs.
Për Mogherinin dhe Sanninon, dy diplomatë italianë që kaluan karrierën duke u ngjitur në majat e piramidës së politikës së jashtme të Evropës, ndalimet shënuan një kthesë të jashtëzakonshme fati. Të dy konsideroheshin si figura që zotëronin, në mos përcaktonin, hierarkitë e qeta të diplomacisë evropiane.
Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF) është tashmë duke kryer një hetim të ndarë për Sanninon lidhur me akuza se ai përdori ndikimin e tij brenda European External Action Service (EEAS) për të orientuar poste të rëndësishme drejt individëve të preferuar personalë, sipas një zyrtari të lartë të BE-së dhe burimeve të tjera të njohura me hetimin. Sannino shërbeu si Sekretar i Përgjithshëm i EEAS nga viti 2021 deri në 2023, një nga rolet më të fuqishme të nëpunësve të BE-së në Bruksel.
Lidhjet e Sanninos me Mogherinin janë të thella. Ai ishte ambasadori i Italisë në BE kur ajo shërbente si ministre e jashtme në vitin 2014. Ai u bë më pas nëpunësi i lartë i pasardhësit të saj në EEAS, duke raportuar te socialisti spanjoll Josep Borrell, i cili mori drejtimin e diplomacisë së BE-së në vitin 2019. Edhe pse ishte planifikuar të dilte në pension vitin e kaluar, Sannino u emërua në krye të një drejtori të ri përgjegjës për Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe Gjirin.
OLAF nuk ka dhënë asnjë indikacion se ka gjetur shkelje dhe një zëdhënës refuzoi të komentojë.
Hetimi është ende në fazë të hershme, por pasojat politike duket se kanë marrë drejtim. Rasti nënvizon atë që kritikët e quajnë hezitimin kronik të BE-së për të mbikëqyrur vetveten. Pas Qatargate, një propozim për të ngritur një organ më të fortë etik të BE-së mori vrull për pak kohë përpara se të zbehej, kryesisht për shkak të Partisë Popullore Evropiane (EPP).
Ky hetim godet më pranë qendrave reale të pushtetit të BE-së. Skandalet e mëparshme synonin Parlamentin Europian, i konsideruar gjerësisht si institucioni më pak i fuqishëm i bllokut. Këtë herë, fokusi është College of Europe, një shkollë prestigjioze që prodhon nëpunës dhe diplomatë evropianë dhe EEAS, që mbikëqyr delegacionet e BE-së në të gjithë botën. Nëse provohen, akuzat do të prek nin zemrën e mekanizmit diplomatik të BE-së, i cili prej kohësh ka qenë i izoluar nga kontrolli i vazhdueshëm i jashtëm.
Brenda College of Europe, ku Mogherini shërben si rektore që nga viti 2020, ndikimi i saj ka qenë si politik ashtu edhe personal. Një ish-student e përshkroi atë si “një perëndeshë” brenda institucionit, duke thënë se ajo injektoi një ethos politik në një mjedis që historikisht ka qenë kryesisht akademik. Mandati i saj u rinovua për pesë vite të tjera në 2024.
Mogherini ka tërhequr gjithashtu vëmendje për lidhje të mëparshme. Ajo dikur shfaqej në bordin honorifik të një fondacioni të udhëhequr nga Pier Antonio Panzeri, një figurë kyçe në skandalin Qatargate dhe ish-ligjvënës nga grupi i saj politik. Ajo tha më pas se nuk kishte qenë në dijeni të akuzave ndaj Panzerit dhe dha dorëheqjen nga organizata sapo u publikuan akuzat.
Profilit të saj i erdhi sërish vëmendje në vitin 2022, kur Borrell inauguroi akademinë diplomatike në qendër të hetimit aktual, e vendosur në College of Europe, një nismë që më vonë iu besua Mogherinit për ta drejtuar. Buxheti fillestar dyvjeçar i akademisë, gati 2 milionë euro, vinte nga nisma e Borrellit për të zgjeruar trajnimin profesional të diplomatëve të BE-së.
Gjatë inaugurimit, Borrell dha një nga metaforat e tij të famshme:
“Pjesa tjetër e botës, dhe ti e di shumë mirë këtë, Federica, nuk është pikërisht një kopsht,” tha ai. “Shumica e botës tjetër është një xhungël, dhe xhungla mund të pushtojë kopshtin.”
Tani është e qartë se depërtimi nuk po vjen vetëm nga jashtë mureve të Evropës, por edhe nga brenda kopshteve të saj të kultivuara, një kujtesë se kalbëzimi përhapet më shpejt kur kopshtarët ndalojnë së shikuari. /Euractiv – Përgatiti në shqip Zoom.al
