Nga Fred Abrahams, për Euroactiv
Kini kujdes boshllëkun. Ky është përfundimi kryesor nga raporti i Komisionit Evropian për Shqipërinë 2025, të cilin Parlamenti Evropian e miratoi javën e kaluar.
Si Komisioni ashtu edhe Parlamenti gjetën mënyra të shumta për të theksuar hapësirën midis Shqipërisë kandidate nga njëra anë, dhe ligjeve, politikave dhe strategjive të saj nga ana tjetër, si dhe zbatimit të tyre.
Në atë hendek, flamingot enden. Protestat masive në Shqipëri kanë hyrë në javën e katërt pa asnjë shenjë se po humbasin vrullin. Përpjekjet e qeverisë për t’i etiketuar ato si pro-greke, pro-serbe, pro-iraniane ose anti-semite nuk e kanë ndalur valën në rritje. As përdorimi i vulgaritetit apo një këngë çuditërisht narcisiste.
Të quajtur “Revolucioni i Flamingove” pas zogjve në rrezik nga një zhvillim luksoz turistik, protestuesit e përqendrojnë zemërimin e tyre mbi atë që ata e shohin si një elitë politike të korruptuar që e kthen tokën publike në përfitim privat.
Protestuesit jetojnë në një vend me një reformë drejtësie të mbështetur nga BE-ja nga njëra anë dhe me rezultate në rënie të Transparency International nga ana tjetër; me një strategji të re anti-korrupsion dhe prokurorë specialë nga njëra anë dhe një parti në pushtet që mbron zyrtarë të nivelit të lartë nga ana tjetër; me mekanizma për të luftuar pastrimin e parave nga njëra anë dhe me ndërtime në shkallë të gjerë të lidhura me pastrimin e parave nga ana tjetër.
Sfida e anëtarësimit të Shqipërisë nuk është më legjislative — është një deficit i vullnetit politik që përshkon të gjithë sistemin. Një përjashtim bie në sy: politika e sigurisë dhe mbrojtjes së Shqipërisë, ku Komisioni vlerësoi “përputhje të plotë”, përfshirë edhe mbi sanksionet ndaj Rusisë.
Rreshtimi në arenën e jashtme nuk është surprizë. Ajo përshtatet me një model që nga rënia e komunizmit 36 vjet më parë: qeveritë shqiptare mund të sillen mirë jashtë dhe të sundojnë si të duan brenda vendit.
Ironikisht, një fushë ku legjislacioni dhe zbatimi janë takuar është projekti turistik që përfshin Jared Kushner, Ivanka Trump dhe një përzierje të paqartë të të tjerëve. Pas zgjatjes së Ligjit të vitit 2015 për Investimet Strategjike dhe ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, buldozerët hynë në dunat në Zvërnec në bregdet, duke nxitur protestat aktuale, veçanërisht pasi rojet rrahën një protestues dhe e tërhoqën zvarrë nëpër rërë.
Rezoluta e PE e javës së kaluar e mori këtë parasysh me të drejtë. Ajo kritikoi Ligjin për Investimet Strategjike për “mundësimin e procedurave të përshpejtuara të lejeve dhe reduktimin e mbikëqyrjes mjedisore”, bëri thirrje për shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, dhe kërkoi një moratorium mbi lejet e reja dhe ndërtimet brenda zonave të mbrojtura.
Kryeministri Edi Rama reagoi shpejt dhe premtoi se projekti do t’i nënshtrohet një vlerësimi të duhur mjedisor. Kjo nuk do të kishte ndodhur pa protestuesit dhe vëmendjen ndërkombëtare që ata gjeneruan, e cila ia ka dëmtuar pamjen e shkëlqyer ndërkombëtare Ramës.
Por BE-ja nuk duhet të mjaftohet me një premtim për rishikim mjedisor. Lidhja kritike duhet të bëhet ende midis këtij zhvillimi dhe boshllëqeve që Komisioni ka identifikuar në sundimin e ligjit, korrupsionin dhe krimin e organizuar.
Konsideroni se institucioni më i besuar në Shqipëri sot nuk është qeveria, parlamenti apo ndonjë parti politike, por zyra e prokurorëve specialë kundër korrupsionit që Komisioni me të drejtë e vlerëson — e njohur si SPAK. Këtë muaj, SPAK lëshoi 20 urdhër-arreste dhe sekuestroi më shumë se 100 milionë euro pasuri ndërsa po ndjek paratë e drogës që derdhen në projekte ndërtimi, përfshirë projektin me Kushner dhe Trump.
Ky është thelbi i asaj që duan protestuesit: jo ndalimin e projekteve turistike, por zhvillime dhe qeverisje që respektojnë ligjin.
BE-ja ka lëvizur me shpejtësi për të integruar Shqipërinë, kryesisht për arsye gjeostrategjike — në këtë kuptim, Vladimir Putin i ka dhënë një shtysë të dobishme Edi Ramës.
Por injorimi i njerëzve që tani mbushin rrugët e Shqipërisë, duke kërkuar transparencë dhe llogaridhënie, do të minonte kredibilitetin e BE-së dhe do të tradhtonte vlerat demokratike që Unioni pretendon se përfaqëson.
Protestuesit po marshojnë me shpejtësi. BE-ja do të bënte mirë t’u mbante hapin.
