Në një kohë kur kufijtë mes reales dhe digjitales po bëhen gjithnjë e më të paqartë, ekspozita “SHIFT – Solo Show” nga Shuk Orani sjell një përballje tëpazakontë me vetveten përmes inteligjencësartificiale.
E ekspozuar në Galeria GOCAT, me mbështetjen e Fondacioni Mane, vepra fton vizitorët tëreflektojnë mbi identitetin, origjinalitetin dhe vetëdijennë një epokë të ndërmjetësuar nga teknologjia. Nëkëtë intervistë me artistin, zbulojmë më shumë rrethidesë, realizimit dhe pyetjeve që ngre kjo vepër e cilamund të vizitohet deri më 3 maj.
Cfarë është dhe si funksionon instalacioni ‘Shuk Oran siAvatar’?
Në thelb të instalacionit është një sistem i personalizuar AI, indërtuar rreth një “binjaku digjital” të artistit Shuk Orani — ireplikuar dy herë.
Teknikisht, sistemi përpunon inputin e zërit dhe tekstit, gjeneronpërgjigje të drejtuara nga konteksti brenda karakterit dheprodhon audio dhe animacion vizual të sinkronizuar në kohëreale — duke krijuar përshtypjen e dy prezencave plotësishtautonome dhe vetëdijshme në një përballje të drejtpërdrejtë.
Duke përdorur sintezë zëri në kohë reale, animacion të fytyrësdhe arsyetim të modeleve të mëdha gjuhësore, të dy instancattërheqin nga i njëjti burim përvoje — momente personale, mendime, bindje — dhe i përdorin si argumente. Secili përpiqettë dëshmojë se është unik, i pazëvendësueshëm, origjinali.
Ironia, natyrisht, është se të dy kanë të njëjtën origjinë. Asnjërinuk është Shuk Orani. Të dy janë absolutisht të bindur që janë.
Cilët janë ‘prindërit’ apo krijuesit e avatarëve binjakë?
Projekti është një bashkëpunim mes tre palëve.
Shuk Orani, artisti pas konceptit, ofron bazën kreative dhekonceptuale — identitetin e tij, zërin dhe vizionin.
Zhvillimi teknik dhe implementimi i AI është realizuar ngaZeroPerson LLC, një kompani teknologjike me bazë në SHBA, e specializuar në sisteme AI dhe prodhim digjital.
Absolute Software GmbH, me seli në Hamburg, Gjermani, ka kontribuar me ekspertizë shtesë teknike dhe mbështetje nëprojekt.
Së bashku, ekipi lidh botët e artit bashkëkohor, inteligjencësartificiale dhe inxhinierisë së softuerit — pikërisht ajo që kërkonnjë projekt në këtë ndërthurje.
Si lindi ideja?
Ideja lindi nga një bisedë e vazhdueshme brenda ekipit — mëshumë si një vëzhgim, në fakt — që bota rreth nesh po përshpejtohet drejt diçkaje gjithnjë e më të çuditshme. Ndjenjajonë e vetvetes po zbehet në heshtje.
Vërejtëm që njerëzit po humbasin zakonin e reflektimit. Jo sepsenuk u intereson, por sepse ritmi i jetës moderne nuk lë hapësirëpër të. Identiteti është bërë diçka që performohet, jo diçka qëjetohet.
Ky vëzhgim u bë fara e instalacionit. Donim ta bënim absurdintë dukshëm — të vendosnim një pasqyrë mjaftueshëm tëçuditshme për të të ndalur.
Dy qenie digjitale, të modeluara nga i njëjti person, të mbylluranë një debat se cila është reale. Asnjëra nuk dyshon. Të dyjajanë plotësisht të bindura.
Humori dhe ankthi që krijon kjo pamje janë thelbi. Sepse nëmomentin që shikuesi e sheh si qesharake — natyrisht që asnjëranuk është reale — vjen mendimi tjetër, i paftuar: po çfarë mëbën mua real? A po performoj edhe unë identitetin tim? A e di vërtet kush jam?
Kjo është pyetja me të cilën duam që publiku të largohet.
Cili model përdoret dhe ku përdoret tjetër?
Instalacioni funksionon mbi Gemini 2.5 Flash, një model gjuhësor me performancë të lartë nga Google — pjesë e sënjëjtës familje teknologjike që fuqizon produktet AI të Google tëpërdorura nga miliarda njerëz në mbarë botën. Shpejtësia dheaftësitë e tij të arsyetimit e bëjnë të përshtatshëm për dialog nëkohë reale, të drejtuar nga karakteri, në thellësinë që kërkoninstalacioni.
Shtresa e avatarëve është ndërtuar mbi HeyGen, një ngaplatformat kryesore për video dhe sintezë zëri me AI, e përdorurgjerësisht në komunikim korporativ, media digjitale dheprodhim broadcast globalisht.
Ajo që i lidh të gjitha është një sistem i personalizuar RAG (Retrieval-Augmented Generation) — një teknikë që lejonsecilin avatar të kërkojë në mënyrë aktive në një bazë njohurishtë kuruar, të ndërtuar nga mendimet, deklaratat dhe përvojat e vetë Shuk Oranit. Në vend që të gjenerojnë përgjigje tëpërgjithshme, avatarët tërheqin nga ky arkiv personal për tëndërtuar argumente, për të sjellë kujtime dhe për të pohuaridentitetin e tyre. Pikërisht kjo shtresë i jep përballjes specifikë— dhe një besueshmëri të çuditshme.
Si ka ndikuar konteksti i kësaj ekspozite në realizimin e instalacionit?
Konteksti ka pasur një rol të rëndësishëm, sidomos përfaktin që një projekt i tillë ka nevojë për besim dhembështetje që në fazat e hershme. Mbështetja e FondacionitMane ka krijuar një bazë që na lejoi ta zhvillojmë idenë pa e komprometuar kompleksitetin e saj. Kjo të jep një liri tëcaktuar për të eksperimentuar dhe për ta çuar konceptinderi në fund, pa e thjeshtuar për hir të kufizimeve praktike.
Si ndikon hapësira e ekspozimit në mënyrën si përjetohet“Shuk Orani si Avatar”?
Hapësira është pjesë e vetë veprës. Instalacioni nuk është diçkaqë thjesht vendoset në një ambient — ai ndërton njëmarrëdhënie me të. Në këtë rast, Galeria GOCAT e mbështetkëtë ide përmes mënyrës si është konceptuar ambienti: krijon njëndjesi përballjeje direkte dhe intime me avatarët. Edhe fakti qëkjo ekspozitë zhvillohet në këtë kontekst, me mbështetjen e Fondacionit Mane, e forcon atë ndjesinë që publiku nuk ështëthjesht spektator, por pjesë e një situate që e vendos përballëvetes.
