Shtetet e Gjirit përballen me një zgjedhje të pamundur pasi raketat iraniane goditën qytetet e tyre: të qëndrojnë pasive, ose të rrezikojnë të perceptohen si luftëtare përkrah Izraelit.
Nga Urooba Jamal / Al Jazeera – Përgatitur në shqip nga Zoom.al
Doha, Katar — Kur raketat iraniane goditën Dohën, Dubain dhe Manaman gjatë fundjavës, ato shkatërruan më shumë se xhama dhe beton, ato goditën edhe imazhin e kultivuar me kujdes të shteteve të Gjirit si oaze stabiliteti, të izoluara nga krizat dhe konfliktet e pjesës tjetër të Lindjes së Mesme.
Tani, vendet e rajonit përballen me atë që analistët e përshkruajnë si një zgjedhje të pamundur: të kundërpërgjigjen dhe të rrezikojnë të perceptohen si aleatë të Izraelit në luftë, ose të qëndrojnë pasive ndërsa qytetet e tyre digjen.
“Për njerëzit dhe udhëheqësit politikë këtu, të shohësh Manaman, Dohën dhe Dubain të bombarduara është po aq e çuditshme dhe e paimagjinueshme sa do të ishte për amerikanët të shihnin Charlotte, Seattle apo Miami të bombarduara,” tha për Al Jazeera Monica Marks, profesore e politikës së Lindjes së Mesme në Universitetin e Nju Jorkut në Abu Dhabi.
Sulmet erdhën pasi Irani u kundërpërgjigj ndaj një operacioni të madh të përbashkët SHBA-Izrael që nisi të shtunën. Operacioni vrau Udhëheqësin Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, dhe drejtues të tjerë të lartë ushtarakë, duke goditur objektiva ushtarake dhe qeveritare në të gjithë Iranin. U godit gjithashtu edhe një shkollë, ku vetëm nga ai sulm u vranë të paktën 148 persona.
Teherani reagoi me raketa dhe dronë, duke shënjestruar Izraelin dhe objektiva ushtarake amerikane në të gjithë Gjirin. Të paktën tre persona u vranë në Emiratet e Bashkuara Arabe, ku 58 të tjerë u plagosën deri të dielën në mbrëmje. Raketat – ose mbetjet e tyre pas interceptimit – goditën ndërtesa ikonike dhe aeroportin në Dubai, pallate të larta në Manama dhe aeroportin e Kuvajtit, ndërsa tym u pa edhe në disa lagje të Dohës. Arabia Saudite tha se Irani goditi gjithashtu Riadin dhe rajonin lindor. Katari raportoi 16 të plagosur në territorin e tij, ndërsa në Oman u plagosën pesë persona, 32 në Kuvajt dhe katër në Bahrein.
Një luftë që u përpoqën ta ndalonin
Shtetet e Gjirit nuk e donin këtë përballje. Në javët para sulmit, Omani kishte ndërmjetësuar bisedime indirekte mes Uashingtonit dhe Teheranit. Ministri i Jashtëm Badr Albusaidi deklaroi se paqja ishte “brenda arritjes”, pasi Irani kishte rënë dakord të mos grumbullonte uranium të pasuruar dhe të hollonte ndjeshëm rezervat ekzistuese.
Megjithatë, disa orë më vonë, SHBA dhe Izraeli lëshuan raketa.
“Shtetet e GCC-së e kanë parë këtë luftë që po afrohej në mënyrë të ngadaltë prej javësh, në mos muajsh, dhe kanë bërë përpjekje të mëdha për ta ndalur,” tha Marks.
Ajo shtoi se ata e dinin se një regjim iranian i rrethuar do të “zgjidhte vëllavrasjen përpara vetëvrasjes”, duke marrë peng fqinjët e tij në Gjirin Persik në vend që të pranonte humbjen.
Rob Geist Pinfold, pedagog në King’s College London, ra dakord se shtetet e Gjirit kishin bërë përpjekje serioze për të parandaluar ndërhyrjen ushtarake.
“Shtetet e GCC-së nuk e donin këtë luftë. Ata u përpoqën ta lobonin kundër saj,” tha ai. Sipas tij, hyrja në luftë – dhe perceptimi si bashkëpunëtorë me Izraelin – përbën një sfidë të madhe për legjitimitetin e tyre.
Megjithatë, të qëndrosh pasiv mbart gjithashtu rreziqe. Pinfold e përshkroi situatën si një “dilemё”: të mos bësh asgjë ndërsa Irani godet vazhdimisht është po aq e dëmshme për imazhin e tyre sa edhe hyrja në luftë.
“Në fund të ditës, këto qeveri janë të ndjeshme ndaj opinionit publik,” tha ai. “Ata duan të shihen si mbrojtës të popullsisë, territorit dhe sovranitetit të tyre.”
Të dy analistët sugjeruan se shtetet e Gjirit mund të vendosin të veprojnë – por sipas kushteve të tyre.
Pinfold argumentoi se ka më shumë gjasa që ata të ndërmarrin sulme vetë, ndoshta përmes një përpjekjeje të përbashkët të GCC-së si Forca e Mburojës së Gadishullit (Peninsula Shield Force), në vend që thjesht të hapin hapësirën ajrore për operacione amerikane apo izraelite.
“Këta nuk duan të shihen si duke punuar për Izraelin apo me Izraelin,” tha ai. “Ata duan të shihen si udhëheqës, jo si ndjekës.”
Skenarët e frikshëm
Frika më e madhe e menjëhershme për udhëheqësit e Gjirit lidhet me infrastrukturën e tyre më të brishtë. Marks përmendi atë që e quajti “skenari i vërtetë makth”: goditjet ndaj rrjeteve energjetike, impianteve të shkripëzimit të ujit dhe infrastrukturës energjetike.
“Pa ajër të kondicionuar dhe pa impiante shkripëzimi, vendet e Gjirit me klimë përvëluese dhe të thatë bëhen praktikisht të pabanueshme,” tha ajo.
“Pa infrastrukturë energjetike, ato bëhen jofitimprurëse. Shtetet e Gjirit do të ndërmarrin çdo hap që mendojnë se cenon më pak këto interesa.”
Pinfold argumentoi se kërcënimi më i thellë nuk është fizik, por reputacional.
Dëmi afatgjatë, sipas tij, do të jetë në “soft power”-in e shteteve të Gjirit – markën e tyre si strehë të qëndrueshme dhe të parashikueshme për investime dhe turizëm në një rajon të trazuar.
“Këto sulme e dëmtojnë këtë reputacion,” tha ai.
Një epokë e re e luftës shtet kundër shteti?
Të dy analistët theksuan se kriza aktuale shënon një ndryshim dramatik në dinamikën e sigurisë rajonale. Për vite me radhë, shtetet e Gjirit i fokusonin shqetësimet tek aktorët jo-shtetërorë si Huthit në Jemen apo Hezbollah në Liban.
Tani kjo llogari ka ndryshuar.
“Ajo që po shohim është një paradigmë e re në Lindjen e Mesme – ose një rikthim në një paradigmë shumë të vjetër – të luftës shtet kundër shteti,” tha Pinfold.
Nuk po shohim më aq shumë “luftë në zonën gri”, me dezinformim apo luftëra përmes ndërmjetësve. Po shohim një nivel të ri përshkallëzimi.
Marks vuri në dukje se para shpërthimit të luftës, disa shtete të Gjirit – përfshirë Emiratet – e shihnin Izraelin si kërcënim më të madh për stabilitetin rajonal sesa Iranin, veçanërisht pas sulmit izraelit ndaj drejtuesve të Hamasit në Katar shtatorin e kaluar.
“Sot, ky vlerësim duket shumë ndryshe,” tha ajo.
Salvoja e parë e Iranit, shtoi ajo, ka qenë “e gjerë dhe alarmuese në shpërndarje” – dhe mund të vijë edhe më keq.
Për momentin, shtetet e Gjirit po rikalibrojnë me shpejtësi. Lëvizjet e tyre të ardhshme do të varen nga fakti nëse Irani ofron atë që Marks e quajti “një shkallë më racionale përshkallëzimi” – që do t’u lejonte atyre të qëndronin mënjanë, pikërisht aty ku duan të jenë.
Por me qiellgërvishtësit e tyre tashmë të plagosur nga zjarri i raketave, kjo mundësi mund të jetë duke u zhdukur me shpejtësi.
ARRSH hap tenderin 5.24 milionë euro për lidhjen e Unazës Verilindore me Rrugën e Arbërit
