Një sulm izraelit i projektuar për të liruar Mahmoud Ahmadinejad nga arresti shtëpiak në Teheran, sipas zyrtarëve amerikanë, ishte pjesë e një përpjekjeje për të sjellë ndryshim regjimi dhe për ta vendosur atë në pushtet.
Nga The News York Times – Përgatit në shqip Zoom.al
Disa ditë pasi sulmet izraelite vranë udhëheqësin suprem të Iranit dhe zyrtarë të tjerë të lartë në breshëritë e para të luftës, Presidenti Trump mendonte publikisht se do të ishte më mirë nëse “dikush nga brenda” Iranit do të merrte drejtimin e vendit.
Doli se Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli hynë në konflikt me një person të veçantë dhe shumë të papritur në mendje: Mahmoud Ahmadinejad, ish-presidentin iranian i njohur për pikëpamjet e tij të ashpra, anti-izraelite dhe anti-amerikane.
Por plani i guximshëm, i zhvilluar nga izraelitët dhe me të cilin zoti Ahmadinejad ishte konsultuar, shkoi shpejt keq, sipas zyrtarëve amerikanë që u informuan mbi të.
Zoti Ahmadinejad u plagos në ditën e parë të luftës nga një sulm izraelit në shtëpinë e tij në Teheran, i cili ishte projektuar për ta liruar atë nga arresti shtëpiak, thanë zyrtarët amerikanë dhe një bashkëpunëtor i zotit Ahmadinejad. Ai mbijetoi nga sulmi, thanë ata, por pas asaj goditjeje të afërt, ai u zhgënjye nga plani për ndryshimin e regjimit.
Ai nuk është parë publikisht që nga ajo kohë dhe vendndodhja si dhe gjendja e tij aktuale mbeten të panjohura.
Tymi nga shpërthimet në Teheran më 28 shkurt, dita e parë e sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit në Iran.
Të thuash se zoti Ahmadinejad ishte një zgjedhje e pazakontë do të ishte një nënvlerësim i madh. Ndërsa ai ishte përplasur gjithnjë e më shumë me udhëheqësit e regjimit dhe ishte vendosur nën vëzhgim të rreptë nga autoritetet iraniane, ai njihej gjatë mandatit të tij si president, nga viti 2005 deri në 2013, për thirrjet e tij për të “fshirë Izraelin nga harta”. Ai ishte një mbështetës i fortë i programit bërthamor të Iranit, një kritik i ashpër i Shteteve e Bashkuara dhe i njohur për shtypjen e dhunshme të disidencës së brendshme.
Se si u rekrutua zoti Ahmadinejad për të marrë pjesë, mbetet e panjohur.
Ekzistenca e kësaj përpjekjeje, e cila nuk është raportuar më parë, ishte pjesë e një plani me disa faza të zhvilluar nga Izraeli për të përmbysur qeverinë teokratike të Iranit. Kjo nënvizon se si zoti Trump dhe Kryeministri Benjamin Netanyahu i Izraelit hynë në luftë jo vetëm duke keqgjykuar se sa shpejt mund t’i arrinin objektivat e tyre, por edhe duke bërë bixhoz deri në një farë mase me një plan të rrezikshëm për ndryshimin e udhëheqjes në Iran, të cilin madje disa nga ndihmësit e zotit Trump e konsideronin të pabesueshëm. Disa zyrtarë amerikanë ishin skeptikë veçanërisht për realizueshmërinë e kthimit të zotit Ahmadinejad në pushtet.
“Që nga fillimi, Presidenti Trump ishte i qartë për qëllimet e tij për Operacionin ‘Epic Fury’: të shkatërronte raketat balistike të Iranit, të çmontohej objektet e tyre të prodhimit, të mbyste flotën e tyre detare dhe të dobësonte proksit e tyre,” tha Anna Kelly, një zëdhënëse e Shtëpisë së Bardhë, në përgjigje të një kërkese për koment rreth planit të ndryshimit të regjimit dhe Ahmadinejadit. “Ushtria e Shteteve të Bashkuara përmbushi ose tejkaloi të gjitha objektivat e saj, dhe tani, negociatorët tanë po punojnë për të arritur një marrëveshje që do t’i jepte fund aftësive bërthamore të Iranit përgjithmonë.”
Një zëdhënës i Mossad-it, agjencisë izraelite të inteligjencës së jashtme, refuzoi të komentonte.
Zyrtarët amerikanë folën gjatë ditëve të para të luftës për planet e zhvilluara me Izraelin për të identifikuar një pragmatist që mund të merrte drejtimin e vendit. Zyrtarët këmbëngulën se kishte informacione të inteligjencës se disa brenda regjimit iranian do të ishin të gatshëm të punonin me Shtetet e Bashkuara, madje edhe nëse ata njerëz nuk mund të përshkruheshin si “të moderuar”.
Zoti Trump po shijonte suksesin e bastisjes nga forcat e SHBA-së për të kapur udhëheqësin e Venezuelës, Nicolas Maduro, dhe gatishmërinë e zëvendësuesit të tij të përkohshëm për të punuar me Shtëpinë e Bardhë — një model që zoti Trump duket se mendonte se mund të replikohej edhe diku tjetër.
Vitet e fundit, zoti Ahmadinejad është përplasur me udhëheqësit e regjimit, duke i akuzuar ata për korrupsion, dhe thashethemet kanë qarkulluar rreth lojalitetit të tij. Ai u skualifikua nga disa zgjedhje presidenciale, ndihmësit e tij u arrestuan dhe lëvizjet e zotit Ahmadinejad u kufizuan gjithnjë e më shumë në shtëpinë e tij në zonën Narmak në lindje të Teheranit.
Ish-Presidenti iranian Mahmoud Ahmadinejad flet me mbështetësit dhe merr letra ku kërkohet ndihmë jashtë shtëpisë së tij në “Sheshin 72” në rrethin e klasës punëtore Narmak në Teheran, Iran në vitin 2014.
Fakti që zyrtarët amerikanë dhe izraelitë e shihnin zotin Ahmadinejad si një udhëheqës të mundshëm të një qeverie të re në Iran është një provë e mëtejshme se lufta në shkurt u nis me shpresën për të instaluar një udhëheqje më të lakueshme në Teheran. Zoti Trump dhe anëtarët e kabinetit të tij kanë thënë se qëllimet e luftës ishin të fokusuara ngushtë në shkatërrimin e aftësive bërthamore, raketore dhe ushtarake të Iranit.
Ka shumë pyetje pa përgjigje se si Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara planifikonin ta vendosnin zotin Ahmadinejad në pushtet, dhe rrethanat rreth sulmit ajror që e plagosi atë. Zyrtarët amerikanë thanë se sulmi — i kryer nga Forcat Ajrore Izraelite — kishte për qëllim të vriste rojet që vëzhgonin zotin Ahmadinejad si pjesë e një plani për ta liruar atë nga arresti shtëpiak.
Në ditën e parë të luftës, sulmet izraelite vranë Ayatollah Ali Khamenei, udhëheqësin suprem të Iranit. Sulmi në kompleksin e Ayatollah Khamenei në qendër të Teheranit hodhi në erë gjithashtu një takim të zyrtarëve iranianë, duke vrarë disa zyrtarë që Shtëpia e Bardhë i kishte identifikuar si më të gatshëm për të negociuar për një ndryshim të qeverisë sesa shefat e tyre.
Kishte gjithashtu raporte fillestare në atë kohë në mediat iraniane se zoti Ahmadinejad ishte vrarë në sulmin ndaj shtëpisë së tij.
Sulmi nuk e dëmtoi ndjeshëm shtëpinë e zotit Ahmadinejad në fund të një rruge qorre. Por pika e sigurisë në hyrje të rrugës u godit. Pamjet satelitore tregojnë se ajo ndërtesë u shkatërrua.
Në ditët që pasuan, agjencitë zyrtare të lajmeve sqaruan se ai kishte mbijetuar, por se “truprojat” e tij — në të vërtetë anëtarë të Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike që po e ruanin dhe po e mbanin nën arrest shtëpiak — u vranë.
Një grup paraushtarak Basij mban flamuj dhe foto të Mojtaba Khamenei, Udhëheqësit të ri Suprem, muajin e kaluar.
Një artikull në The Atlantic në mars, duke cituar bashkëpunëtorë anonimë të zotit Ahmadinejad, thoshte se ish-presidenti ishte liruar nga izolimi qeveritar pas sulmit në shtëpinë e tij, të cilin artikulli e përshkroi si “në fakt një operacion arratisjeje nga burgu”.
Pas atij artikulli, një bashkëpunëtor i zotit Ahmadinejad konfirmoi për The New York Times se zoti Ahmadinejad e shihte sulmin si një përpjekje për ta liruar atë. Bashkëpunëtori tha se amerikanët e shihnin zotin Ahmadinejad si dikë që mund të udhëhiqte Iranin dhe që kishte aftësinë për të menaxhuar “situatën politike, sociale dhe ushtarake të Iranit”.
Zoti Ahmadinejad do të kishte qenë në gjendje të “luante një rol shumë të rëndësishëm” në Iran në të ardhmen e afërt, tha bashkëpunëtori, duke sugjeruar se Shtetet e Bashkuara e shihnin atë si të ngjashëm me Delcy Rodriguez, e cila mori pushtetin në Venezuelë pasi forcat amerikane kapën zotin Maduro dhe që atëherë ka punuar ngushtë me administratën Trump, tha personi.
Gjatë presidencës së tij, zoti Ahmadinejad ishte i njohur si për politikat e tij të ashpra, ashtu edhe për deklaratat e tij shpesh të çuditshme fondamentaliste, si deklarata e tij se nuk kishte asnjë person gej në Iran dhe mohimi i tij i Holokaustit. Ai foli në një konferencë në Teheran të quajtur “Një botë pa cionizëm”.
Satiristët perëndimorë i ironizuan këto pikëpamje dhe zoti Ahmadinejad u bë disi një kuriozitet pa vetëdije i kulturës popullore, madje edhe subjekt i parodive në Saturday Night Live.
Ai gjithashtu udhëhoqi vendin në një kohë kur Irani po përshpejtonte pasurimin e uraniumit që mund ta përdorte një ditë për prodhimin e një bombe bërthamore nëse do të vendoste të armatoste programin e tij. Një vlerësim i inteligjencës amerikane në vitin 2007 arriti në përfundimin se Irani, vite më parë, kishte ngrirë punën e tij për ndërtimin e një pajisjeje bërthamore, por po vazhdonte pasurimin e karburantit bërthamor që mund ta përdorte për një armë bërthamore nëse do të ndryshonte mendje.
Zoti Ahmadinejad përpara se t’i drejtohej Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork në vitin 2012.
Pasi zoti Ahmadinejad u largua nga zyra, ai gradualisht u bë një lloj kritiku i hapur i qeverisë teokratike, ose të paktën në kundërshtim me Ayatollah Khamenei.
Tri herë — në vitet 2017, 2021 dhe 2024 — zoti Ahmadinejad u përpoq të kandidonte për postin e tij të mëparshëm, por çdo herë Këshilli i Gardës i Iranit, një grup juristësh civilë dhe islamikë, bllokoi fushatën e tij presidenciale. Zoti Ahmadinejad ka akuzuar zyrtarë të lartë iranianë për korrupsion ose qeverisje të keqe dhe u bë një kritik i qeverisë në Teheran. Edhe pse ai nuk ishte kurrë një disident i hapur, regjimi filloi ta trajtonte atë si një element potencialisht destabilizues.
Lidhjet e zotit Ahmadinejad me Perëndimin janë shumë më të mjegullta.
Në një intervistë të vitit 2019 me The New York Times, zoti Ahmadinejad lëvdoi Presidentin Trump dhe argumentoi për një rregullim të marrëdhënieve midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.
“Zoti Trump është një njeri i veprimeve,” tha zoti Ahmadinejad. “Ai është një biznesmen dhe prandaj është i aftë të llogarisë kostot-përfitimet dhe të marrë një vendim. Ne i thonë atij, le të llogarisim kosto-përfitimin afatgjatë të dy kombeve tona dhe të mos jemi dritëshkurtër.”
Njerëz të afërt me zotin Ahmadinejad janë akuzuar për lidhje shumë të ngushta me Perëndimin, ose madje edhe për spiunazh për Izraelin. Esfandiar Rahim Mashai, ish-shefi i stafit të zotit Ahmadinejad, doli në gjyq në vitin 2018 dhe gjykatësi i çështjes pyeti publikisht për lidhjet e tij me agjencitë britanike dhe izraelite të spiunazhit, një akuzë e publikuar nga mediat shtetërore.
Në vitet e fundit, zoti Ahmadinejad ka bërë udhëtime jashtë Iranit që nxitën më tej spekulimet.
Në vitin 2023, ai udhëtoi në Guatemalë dhe në vitet 2024 dhe 2025 ai shkoi në Hungari, udhëtime këto të detajuara nga revista New Lines. Të dy vendet kanë lidhje të ngushta me Izraelin.
Kryeministri hungarez në atë kohë, Viktor Orban, ka një marrëdhënie të ngushtë me zotin Netanyahu. Gjatë udhëtimeve në Hungari, zoti Ahmadinejad foli në një universitet të lidhur me zotin Orban.
Ai u kthye nga Budapesti vetëm pak ditë përpara se Izraeli të fillonte të sulmonte Iranin qershorin e kaluar. Kur shpërtheu ajo luftë, ai mbajti një profil të ulët publik dhe postoi vetëm pak deklarata në mediat sociale. Heshtja e tij relative rreth një lufte me një vend që zoti Ahmadinejad e kishte parë prej kohësh si armikun kryesor të Iranit, u vura re nga shumë njerëz në mediat sociale iraniane.
Diskutimi për zotin Ahmadinejad në mediat sociale iraniane u rrit pas raporteve për vdekjen e tij, sipas një analize nga FilterLabs, një kompani që gjurmon sentimentin publik. Por diskutimi ra në javët në vijim, duke u përmbledhur kryesisht në konfuzion rreth vendndodhjes së tij.
Në fillim, Izraeli e parashikonte luftën të zhvillohej në disa faza, duke filluar me sulme ajrore nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli plus vrasjen e udhëheqësve supremë të Iranit dhe mobilizimin e kurdëve për të luftuar forcat iranianë, sipas dy zyrtarëve izraelitë të mbrojtjes të njohur me planifikimin operacional.
Më pas, plani izraelit parashikonte që një kombinim i fushatave të ndikimit të kryera nga Izraeli dhe pushtimi kurd të krijonin paqëndrueshmëri politike në Iran dhe një ndjenjë se regjimi po humbte kontrollin. Në një fazë të tretë, regjimi, nën presion të madh politik dhe nën peshën e dëmeve në infrastrukturën kryesore si energjia elektrike, do të shembej, duke lejuar atë që izraelitët e quanin një “qeveri alternative” të vendosej.
Përveç fushatës ajrore dhe vrasjes së udhëheqësit suprem, pak nga plani u zhvillua ashtu siç shpresonin izraelitët, dhe shumë prej tij duket në retrospektivë se ka keqgjykuar thellësisht qëndrueshmërinë e Iranit dhe aftësinë e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit për të ushtruar vullnetin e tyre.
Por edhe pasi u bë e qartë se qeveria teokratike e Iranit kishte mbijetuar në muajt e parë të luftës, disa zyrtarë izraelitë vazhduan të shprehnin besim në vizionin e tyre për të imponuar ndryshimin e regjimit në Teheran.
David Barnea, shefi i Mossad-it, u tha bashkëpunëtorëve në disa diskutime se ai ende mendonte se plani i agjencisë, i bazuar në dekada të mbledhjes së inteligjencës dhe aktivitetit operacional në Iran, kishte një shans shumë të mirë për të pasur sukses nëse do të kishte marrë miratimin për të ecur përpara.
Labi premtoi 150 euro për Roelin nga çdo event, shpërthen Rezart Veleshnja: Shpati nuk lypi kurrë
