Skulptor i ati, dentiste e ëma, zëvendëskryeministër i Hoxhës xhaxhai i tij, mbrojtës i të krishterëve një tjetër paraardhës – Pse mohon origjinën nga fshati grek Vuno i Himarës dhe çfarë vlen për studimet e tij në Harvard

Kohët e fundit është folur shumë për origjinën e Edi Ramës, kryeministrit të Shqipërisë, i cili duket se po përballet me probleme në vendin e tij, siç tregojnë edhe protestat masive të ditëve të fundit.

Sigurisht, në internet secili shkruan pa u menduar çfarë të dojë. E njëjta gjë ndodh edhe për origjinën e Edi Ramës. Meqë tema na tërhoqi vëmendjen, na u kujtua një postim në Facebook i Dr. Stavros Dagios, i bërë disa muaj më parë (maj 2025).

Kontaktuan zotin Dagios, një njohës shumë të mirë të çështjeve greko-shqiptare dhe me një veprimtari të pasur botuese, dhe i kërkuam leje për të ribotuar postimin. Me shumë mirësjellje, zoti Dagios na dha lejen dhe e falënderojmë ngrohtësisht. Le të shohim çfarë shkruan ai.

Xhaxhai i Ramës, Spiro Th. Koleka

“Nëna e kryeministrit aktual shqiptar (me profesion mjeke) ishte pasardhëse e një familjeje me reputacion të njohur nga Vuno i Himarës, me mbiemrin Koleka. Xhaxhai i saj ishte politikani jetëgjatë shqiptar Spiro Thoma Koleka (1908–2001), i diplomuar në universitete italiane, i cili u ngjit në nivelet më të larta të hierarkisë partiake dhe qeveritare shqiptare (anëtar i Byrosë Politike dhe ministër i disa dikastereve).

Në të njëjtën familje bënte pjesë edhe Spiro Gogu (Gjorgo) Koleka (1880–1940), i cili ishte nënkryetar i Senatit të parë shqiptar (1920) dhe deputet në disa qeveri (1921–1924). Pas rikthimit të Zogut në Shqipëri (dhjetor 1924), me të cilin Koleka ishte në kundërshtim për politikën e tij represive ndaj elementit të krishterë, ai u vetëinternua në Austri (ku kishte studiuar inxhinieri), Kroaci, Itali dhe, përfundimisht, për një kohë të gjatë në Korfuz.

U kthye në Shqipëri pas largimit të Zogut (1939), me shëndet të rënduar dhe vdiq në vitin 1940 pranë familjes së tij.”

Hoxha me Spiro Thoma Kolekën

Në vitin 1921, si deputet i Vlorës, Koleka kërkonte ruajtjen e privilegjeve të himarjotëve, të cilat “me një sofizëm të habitshëm qeveria shqiptare i paraqiti si shfuqizim ose nënshtrim të Himarës”.

Në vitin 1933, Koleka banonte në Korfuz dhe fliste “me gjuhë jashtëzakonisht të ashpër dhe me karakterizime shumë të rënda për politikën e nënshtrimit të vendit të tij”, por ruante bindjen se “elementi i shëndetshëm mysliman e dënon politikën e mbetjeve të regjimit haxhiam, domethënë luftën kundër elementeve të krishtera”.

Gazetat greke të kohës e përshkruanin “Kolekën e internuar, shumë të ditur në gjuhën greke”, si një mendje me ide demokratike e liberale, luftëtar për mbizotërimin e ideve popullore në favor të të gjithë popullsive.

Babai i Ramës

Babai i tij, Kristaq Rama (1932–1998), sportist dhe skulptor i njohur i rrymës hibride të “realizmit socialist”, ishte deputet dhe anëtar i Presidiumit të Kuvendit (1970–1991).

Spiro Jorgo Koleka

Vetë Rama, megjithatë, u distancua si nga origjina e nënës, ashtu edhe nga ajo e babait, duke ndjekur një rrugë politike të pavarur dhe duke deklaruar se origjina e tij e largët lidhet me Mirditën katolike romake dhe me një person të quajtur Kol Leka, që zbriti prej andej në fshatin Vuno (për çfarë arsyesh?), nga ku rrjedh edhe mbiemri Koleka (nga një shqiptim i shtrembëruar).

Vuno (Βουνό)

Vuno është një fshat në Shqipëri, në Bashkinë e Himarës, Qarku Vlorë. Ndodhet në lartësinë 321 metra dhe në vitin 2005 kishte 486 banorë. Sipas regjistrimit të vitit 1914 nga “Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit Etnologjik”, fshati përmendet me emrin Vunos dhe kishte 950 banorë, të gjithë grekë, katër shkolla greke dhe asnjë shkollë shqiptare.

I përkiste Kazasë (rrethit) të Himarës, e cila iu dha Shqipërisë për shkak të presioneve italiane dhe austro-hungareze, ashtu si edhe e gjithë Epiri i Veriut.

Babai dhe nëna e Ramës

Kristaq Rama lindi në Durrës dhe kishte marrëdhënie të ngushta me regjimin e Hoxhës. Si skulptor, me studime edhe në BRSS në vitet 1950, shërbeu kryesisht si inspektor i arteve të bukura dhe lektor i jashtëm në Institutin e Lartë të Arteve.

Në vitin 1988, thuhet se firmosi së bashku me pasardhësin e Hoxhës, Ramiz Alinë, dhe të tjerë, dënimin me vdekje me varje të poetit Havzi Nela (1934–1988), ndërsa ka referenca se firmosi edhe dënimin me vdekje të 29-vjeçarit Enver Osmani nga Dibra (Burim: Wikipedia).

Nëna e Ramës, Aneta Rama–Koleka, lindi në Vuno në vitin 1938 dhe vdiq më 1 gusht 2020. Ishte dentiste, një nga gratë e para dentiste në Shqipëri. Studioi në Poloni. Nga martesa me Kristaq Ramën, pati dy djem: Edi (lindur më 1964) dhe Olsi (lindur më 1969).

Xhaxhai Spiro Thoma Koleka

Xhaxhai i Ramës, Spiro Thoma Koleka (1908–2001), i lindur gjithashtu në Vuno, arriti poste shumë të larta gjatë regjimit të Enver Hoxhës, deri edhe zëvendëskryeministër. Ndoshta kjo lidhje e ngushtë e babait dhe xhaxhait të Edi Ramës me regjimin e Hoxhës shpjegon, pjesërisht, politikën e tij anti-greke.

Studimet në Harvard

Për studime të Edi Ramës në Harvard, me bursë greke, nuk u gjet asgjë në internet dhe as zoti Dagios nuk kishte dijeni për këtë. Mbiemri Rama, megjithatë, nuk përjashtohet të ketë rrënjë të përbashkët me mbiemrin Rammos, i shpeshtë në Epir, veçanërisht në zonën e Pogonit të Janinës. /Protothema.gr – Përgatiti në shqip Zoom.al