Në vend të një qyteti bregdetar autentik shqiptar, gjeta bare të stërngarkuara dhe shishe birre bosh përgjatë shëtitores
Rebecca Astill | 29 Mars 2025 – The Telegraf – Përgatiti në shqip Zoom.al
“Maldivet e Evropës”. “Plazhe si në Tajlandë”. Kisha lexuar shumë shprehje të tilla për Ksamilin, një qytet i vogël bregdetar në jug të Shqipërisë, para se të shkoja. Por kur mbërrita një të martë mbrëmje, në fund të verës së kaluar, sytë m’u kapën tek shishet bosh të birrës përgjatë shëtitores, bishtat e cigareve në det dhe shezlongët që mbulonin çdo centimetër të rërës.
Kur u ktheva përreth, pamja nuk ishte më e mirë: bare të mbushura pas çdo cepi plazhi dhe, përtej tyre, hotele shumëkatëshe ose skela ku po ndërtoheshin të tjerë. Kisha ardhur me traget nga Korfuzi i Veriut, ku fshatrat e paprekur janë pjesë e tërheqjes. Kisha dëgjuar shumë gjëra të mira për Ksamilin. Atëherë, çfarë ka shkuar keq?
Me pak fjalë: mbingarkesa turistike (turizmi masiv). Shqipëria, që dikur konsiderohej si kufiri i fundit i pushimeve mesdhetare, ka vënë bast të madh mbi pushimet dhe të ardhurat nga turizmi. Po ndërtohen hotele me një ritëm të lartë dhe influencuesit në rrjetet sociale po bëjnë çmos për t’i mbushur ato me pushues.
Në vitin 2015, mbi 3 milionë turistë të huaj vizituan Shqipërinë. Kjo shifër u rrit në mbi 4 milionë në 2017, dhe pastaj në mbi 6 milionë në 2019. Që nga pandemia, numrat janë rritur në mënyrë të frikshme. Rreth 10 milionë njerëz erdhën në 2023 – një rritje 56% në krahasim me periudhën para-Covid – duke e bërë Shqipërinë destinacionin e pushimeve që po rritet më shpejt në Evropë.
Dhe ky është vetëm fillimi. Vitin e kaluar, qeveria shqiptare prezantoi Strategjinë Kombëtare të Turizmit, me synimin për të mirëpritur deri në 30 milionë turistë të huaj deri në vitin 2030 – më shumë se sa marrin aktualisht Portugalia apo Kroacia. Për të arritur këtë qëllim, ndërtimet po vazhdojnë me ritme të shpejta, dhe së fundmi Jared Kushner dhe Ivanka Trump morën lejen për një hotel luksoz prej 1.4 miliardë dollarësh në ishullin e Sazanit.
Nga ana ekonomike, ky është lajm i mirë për një nga vendet më të varfra të Evropës. Por cili do të jetë ndikimi mjedisor? A është Shqipëria në rrugë për të përjetuar të njëjtat probleme që ka pasur Spanja nga turizmi masiv? Dhe si do të ndikojnë këto ndryshime të shpejta në përvojën e turistëve?
Për pjesën time, prisja të gjeja një qytet të vërtetë bregdetar, por më pritën bare të ekzagjeruara, secila duke ruajtur një pjesë plazhi dhe duke kërkuar pagesë për shezlong (zakonisht rreth 1,000 lekë, ose 8 paund). Hotelet buzë detit dukeshin të ndërtuara me ngut dhe më kujtonin ndërtimet e shpejta të Spanjës në vitet ’70. Edhe sot, pjesë të bregdetit spanjoll janë një “pamje e dhimbshme” krahasuar me fshatrat me peshkatarë të dikurshëm. Edhe Ksamil ishte një fshat i vogël peshkatarësh përpara se të bëhej një pikë e nxehtë turistike. Është e vështirë të mos mendosh se historia përsërit vetveten.
Uesli Didani nga faqja lokale “Saranda Web” shpjegon rritjen e popullaritetit të Shqipërisë si destinacion turistik:
“Përmirësimet në infrastrukturën ajrore dhe rrugore, shtimi i fluturimeve direkte dhe raporti cilësi-çmim e kanë bërë vendin më të aksesueshëm se kurrë më parë.”
Përmirësimet infrastrukturore ishin vërtet të dukshme. Udhëtimi në dhe përreth Shqipërisë ishte shumë i lehtë. Fluturova në Korfuz, qëndrova disa ditë atje, pastaj mora tragetin nga qyteti i Korfuzit në Sarandë, vetëm pak kilometra larg nga Ksamil (nga 19 euro me “Ionian Seaways”). Për në kthim, mora autobus nga Saranda në Tiranë (15 euro me “Gjirafa Travel”), qëndrova edhe dy ditë atje, pastaj fluturova drejt Londrës me Ryanair për 65 paund. Shqipëria që dikur ishte një vend i izoluar, tashmë nuk është më i tillë.
Duke pasur parasysh të kaluarën e errët komuniste, situata e tanishme është një hap i madh përpara – por ndikimi mjedisor i kësaj rritjeje turistike është shqetësues. Sipas Indeksit të Zhvillimit të Udhëtimeve dhe Turizmit, Shqipëria është ende pas mesatares evropiane në menaxhimin e burimeve natyrore, dhe ka shqetësime se zhvillimi i turizmit ka kaluar tashmë kufijtë e qëndrueshmërisë.
“Disa projekte ndërtimi janë kryer pa planifikim të duhur,” thotë Didani. “Në zonat bregdetare si Saranda, ka pasur raste të ndotjes së mjedisit për shkak të hedhjes së mbetjeve ndërtimore në det.”
Një tjetër problem që nënvizon ai është zgjerimi artificial i plazheve për të krijuar më shumë hapësirë për turistët, gjë që po dëmton ekosistemet detare dhe biodiversitetin. Ka gjithashtu ndotje uji dhe grumbullim mbeturinash në rërë.
Zgjidhja?
“Për të mbrojtur mjedisin, Shqipëria duhet të zbatojë politika të qarta për menaxhimin e mbetjeve, të promovojë energjinë e pastër dhe të mbështesë projekte që respektojnë natyrën,” thotë Didani.
Një shqetësim tjetër është që vendasit po përjashtohen nga tregu i banesave – siç ka ndodhur në Majorka. “Turizmi masiv ka rritur çmimet në zonat bregdetare, duke e bërë qiranë dhe shërbimet të papërballueshme për banorët,” paralajmëron ai.
Por përfitimet janë të pamohueshme. “Turizmi është një nga mënyrat më të mira për të nxitur ekonominë lokale,” thotë Elton Caushi, pronar i operatorit turistik “Albanian Trip”. Në vitin 2023, turizmi përbënte 25% të PBB-së së Shqipërisë, dhe numri i vendeve të punës në sektor është rritur me 10% që nga viti 2019, duke përbërë një në pesë vende pune në vend, sipas Këshillit Botëror të Udhëtimit dhe Turizmit.
Kjo ndjehej edhe në sjelljen e njerëzve. Në një pushim të mëparshëm në Athinë, kamerierët më qortuan për mungesën e njohurive të greqishtes, por në Ksamil, stafi i restoranteve buzë detit bënte ç’të mundej për të na shërbyer.
Çmimet gjithashtu mbeten të arsyeshme. Në “Mussel House”, një restorant i izoluar dhe i bukur buzë liqenit të Butrintit, hëngra midhje të freskëta dhe biftek toni për vetëm 20 paund – një vakt i tillë në Angli do të kushtonte dyfishin.
Ende duket se ka një ndjenjë risie tek vendasit përballë turistëve, por pasi pamë protestat kundër turizmit masiv në Evropë verën e kaluar, mbetet të shpresojmë që Shqipëria ta menaxhojë rritjen përpara se të krijojë të njëjtën armiqësi. Kryeministri Edi Rama, që është shtytësi kryesor i strategjisë së turizmit, duhet të sigurohet që gjithçka bëhet në mënyrë të qëndrueshme.
“Turizmi i qëndrueshëm nënkupton krijimin e një situate ku të gjithë fitojnë – turistët, vendasit dhe mjedisi,” thotë Caushi. “Duhet të sigurohemi që rritja e turizmit të mos ndodhë në kurriz të gjërave që e bëjnë Shqipërinë të veçantë.”
Ka shenja paralajmëruese në Ksamil. Koha do të tregojë nëse vendi do t’i dëgjojë ato.
ARRSH hap tenderin 5.24 milionë euro për lidhjen e Unazës Verilindore me Rrugën e Arbërit
