Pushtimi i radhës i Amerikës së Trump mund të bëhet Trumpland.
Presidenti Donald Trump po kërkon përvetësime të reja për projektin e tij të ndërtimit të një perandorie të shekullit XXI, pasi largoi nga pushteti kreun e regjimit të urryer të Venezuelës.
Gjatë mandatit të tij të parë, planet e tij për Groenlandën u konsideruan shaka — thjesht një tjetër mburrje e pacipë e një presidenti që i pëlqen të shokojë.
Edhe vitin e kaluar, kur Donald Trump Jr. fluturoi në ishullin e madh me avionin e të atit, me një kukull presidenciale në kabinë dhe, më pas, kur zëvendëspresidenti JD Vance veshi një parka për vizitën e tij rrufe, kishte një element talljeje amerikane.
Por askush nuk po qesh më.
Udhëheqësit evropianë, të cilët të martën riafirmuan sovranitetin e ishullit dhe pretendimet e Danimarkës mbi territorin e saj autonom, po i marrin seriozisht kërcënimet e presidentit.
Kjo nuk është aspak për t’u habitur, pasi administrata — e fryrë nga vetëbesimi pas fitores në Venezuelë — tani pretendon të gjithë Hemisferën Perëndimore si domen të Trump-it. Dhe këshilltari i tij kryesor Stephen Miller paralajmëroi të hënën në CNN se SHBA nuk po i përmbahej “ligjeve të hekurt” të një bote të qeverisur nga forca, dhuna dhe pushteti.
Zëvendësshefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, vështron ndërsa Presidenti Donald Trump flet për shtypin pas veprimeve ushtarake amerikane në Venezuelë, në rezidencën e tij Mar-a-Lago në Palm Beach, Florida, më 3 janar.
Por arsyetimi publik i Trump-it se SHBA duhet ta ketë territorin e mbuluar nga akulli për sigurinë e saj kombëtare nuk qëndronte plotësisht — madje edhe para se Shtëpia e Bardhë të martën të trondiste aleatët nervozë të NATO-s duke refuzuar të përjashtonte përdorimin e forcës ushtarake për ta marrë atë.
Presidenti ka plotësisht të drejtë që Groenlanda është jetike strategjikisht dhe po bëhet gjithnjë e më shumë.
Ajo ka qenë gjithmonë një pikë kyçe në mes të Atlantikut. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, i dha emrin e saj “Hendekut Ajror të Groenlandës”, një hapësirë oqeanike jashtë rrezes së avionëve tokësorë, të cilën nëndetëset naziste e shndërruan në një fushë masakre për autokolonat tregtare aleate.
Në çdo luftë të re të madhe, kushdo që kontrollon Groenlandën do të zotërojë rrugët jetike detare të Atlantikut. Dhe një bazë ekzistuese amerikane në territor luan tashmë një rol të rëndësishëm në sistemet amerikane të paralajmërimit të hershëm për raketa.
Tetë dekada pas Luftës së Dytë Botërore, Groenlanda po bëhet një pikë gjithnjë e më e nxehtë, si fjalë për fjalë ashtu edhe gjeopolitikisht, ndërsa shkrirja e akujve hap rrugë të reja detare në “çatinë e botës”. Kina dhe Rusia e kuptojnë po aq mirë sa Trump sa kritikisht strategjike mund të jetë ajo.
Por e meta në argumentin e Trump-it është se nuk ka asgjë që e pengon atë ta përforcojë Groenlandën nëse beson se siguria kombëtare e SHBA-së është në rrezik.
Në fund të fundit, Groenlanda është territor gjysmë-autonom i një vendi anëtar të NATO-s. Hapësirat e saj të mëdha bosh mund të akomodojnë lehtësisht një garnizon të ri, baza dhe mijëra personel ushtarak. Pavarësisht shakave fyese nga drejtues të administratës se Danimarka po e mbron ishullin vetëm me slitë qensh, SHBA ka një traktat me Kopenhagenin që lejon një liri të gjerë për ulje-ngritje ajrore amerikane; ankorime; porte; ambiente banimi; dhe nevoja të tjera për baza.
Groenlanda është gjithashtu e pasur me fusha ende të pashfrytëzuara të naftës dhe gazit në det të hapur dhe, ndërsa tundra e saj shkrihet, depozitat e saj të mineraleve të rralla, që mund të ushqejnë teknologjitë dhe armët e epokës së re, do të bëhen më të lehta për t’u nxjerrë.
Nëse janë mineralet e rralla ato që i interesojnë Trump-it, atëherë si autoritetet daneze ashtu edhe ato groenlandeze kanë thënë se janë të hapura për marrëveshje partneriteti.
Por nuk ka asnjë shenjë se Trump — i cili po fillon t’u ngjajë presidentëve amerikanë të shekullit XIX që lakmonin toka të reja, përdornin tarifat si armë dhe ëndërronin të rivalizonin perandoritë evropiane — po kërkon të ndajë. Baza amerikane në Groenlandë mban flamurin danez si edhe atë me yje e vija. Kjo administratë anon më shumë drejt mendimit të bashkëshortes së Miller-it, Katie, e cila postoi një foto në rrjete sociale të gjithë ishullit të mbuluar me ngjyrat kuqe, bardhë e blu.
Bota ka ndryshuar në ditët e fundit.
Këmbëngulja e Trump-it se ai po “drejtonte” Venezuelën dhe se ishte në krye pas kapjes së Maduro-s sugjeron se ai ka kaluar nga të qenit një imperialist retorik në një imperialist praktik.
Një njoftim të martën se Venezuela do t’i dorëzonte deri në 50 milionë fuçi nafte të sanksionuara SHBA-së për t’u shitur — dhe se Trump do të kontrollonte të ardhurat për të përfituar amerikanët dhe venezuelianët — vetëm sa shtoi shqetësimet se ai synon të përfitojë plaçkë nga shtete sovrane.
Një pompë nafte e Petroleos de Venezuela SA (PDVSA) në Liqenin Marakaibo në Cabimas, shteti Zulia, Venezuelë, më 17 nëntor 2023.
Qasja e re agresive e Trump-it për kontroll total të Hemisferës Perëndimore përkon me obsesionin e tij në rritje për trashëgiminë e tij fizike, përfshirë planet për një sallë gjigante balloje në Shtëpinë e Bardhë dhe vendosjen e emrit të tij mbi atë të një presidenti amerikan të vrarë në Qendrën Kennedy në Uashington.
Sa shumë do të donte Trump të hynte në histori krah Presidentit Thomas Jefferson, i cili bleu Luizianën në vitin 1803 për 15 milionë dollarë dhe pothuajse dyfishoi madhësinë e Shteteve të Bashkuara. Apo njërit prej heronjve historikë të administratës së tij, Presidentit William McKinley, i cili aneksoi Havajin në vitin 1898. Trump pothuajse me siguri do të shkonte edhe më tej dhe do ta emërtonte territorin e ri të madh e të akullt amerikan me emrin e tij.
Ende duket pothuajse e paimagjinueshme që bota tani po fillon ta shohë Trump-in si një kërcënim për Groenlandën.
Nuk është se nuk ka pasur shqetësime për sigurinë e saj edhe më parë. Por pothuajse të gjithë mendonin se rreziku për NATO-n do të vinte nga Moska ose Pekini — jo nga fuqia më e madhe e aleancës.
Për gjithë belicizmin e Trump-it, nuk ka shenja të menjëhershme se presidenti po planifikon një aventurë ushtarake, e cila do të ngrinte mundësinë teorike të paimagjinueshme që trupat amerikane të ngrinin armët kundër vëllezërve të tyre të NATO-s.
The Wall Street Journal raportoi të martën se Sekretari i Shtetit Marco Rubio u kishte thënë ligjvënësve se Trump dëshironte ta blinte Groenlandën, edhe pse udhëheqësit e saj dhe Danimarka e kanë bërë vazhdimisht të qartë se ajo nuk është në shitje.
Por këto janë kohë të çmendura. Askush nuk mund të parashikojë çfarë do të bëjë Trump më pas. Dhe ndryshe nga mandati i tij i parë, tani pothuajse askush nuk po e frenon. Është e vështirë të imagjinohet Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth duke u përpjekur ta bindë komandantin e përgjithshëm të heqë dorë nga një urdhër për të dërguar marinsa të ngulin një flamur në Groenlandë.
“Unë i njoh danezët mjaft mirë. Ata janë njerëz të fortë. Nuk do të më habiste t’i shihja të vendosnin një forcë ushtarake atje për t’u përballur me një forcë amerikane,” tha admiralja në pension James Stavridis, ish-komandant suprem i NATO-s, për Jake Tapper të CNN të martën. “Këtu po flasim për fundin e NATO-s. Le ta shmangim këtë.”
Por realiteti është në syrin e shikuesit. Në fund të fundit, në përvjetorin e pestë të sulmit ndaj Kapitolit nga mbështetës që përpiqeshin të përmbysnin humbjen zgjedhore të Trump-it, faqja zyrtare e Shtëpisë së Bardhë u shndërrua në një organ propagande. Ajo fajësoi demokratët dhe Policinë e Kapitolit për një turmë MAGA që rrahu oficerë dhe përdhosi sallat e Kongresit.
Senatori demokrat Chris Murphy paralajmëroi të martën se planet e Trump-it për Groenlandën nuk janë shaka. “Unë sigurisht isha ndër ata që, 12 muaj apo gjashtë muaj më parë, i hodhën poshtë fjalët e tij për marrjen e Groenlandës si një shpërqendrim të qëllimshëm,” i tha Murphy CNN-it me Kasie Hunt. “Mendoj se tani duhet të mendosh seriozisht se çfarë ka në mendjen e presidentit.”
Udhëheqësit e Francës, Gjermanisë, Italisë, Polonisë, Spanjës dhe Mbretërisë së Bashkuar iu bashkuan kryeministres daneze Mette Frederiksen duke deklaruar të martën se “Groenlanda i përket popullit të saj.” Mark Carney — kryeministri i Kanadasë, e cila ndan një kufi të vogël tokësor dhe një kufi të gjerë detar me Groenlandën — njoftoi një delegacion të nivelit të lartë drejt vendit muajin e ardhshëm.
Carney ka pasur përplasjet e tij me ekspansionizmin territorial të Trump-it. Nëse presidenti nuk do të kishte alienuar miliona kanadezë me kërkesat që vendi i tyre të bëhej shteti i 51-të i SHBA-së, lideri konservator Pierre Poilievre — një populist i stilit MAGA-lite — me shumë gjasa do të kishte fituar zgjedhjet vitin e kaluar.
Implikimet gjeostrategjike të çdo përpjekjeje amerikane për të marrë Groenlandën janë enorme. Frederiksen ka paralajmëruar tashmë se çdo tentativë e SHBA-së për ta marrë Groenlandën me forcë do ta shkatërronte menjëherë NATO-n dhe garancinë e saj të mbrojtjes së ndërsjellë, e cila ka qenë themeli i sigurisë perëndimore që nga Lufta e Dytë Botërore. Një përpjekje për të marrë një territor evropian do të copëtonte marrëdhëniet e SHBA-së me Evropën.
Rritja e ndjenjës negative ndaj Amerikës së Trump-it do të intensifikohej gjithashtu. Danimarka mund të jetë më e dobët se Shtetet e Bashkuara. Por ishte mjaft e fortë për të dërguar 43 nga ushtarët e saj të vdisnin në luftërat amerikane në Afganistan dhe edhe 7 në Irak, sipas icasualties.org. Ky është një raport i jashtëzakonshëm për frymë në një vend me 6 milionë banorë. Miqtë e trajtuar në një mënyrë kaq fyese mund të mos jenë aty herën tjetër kur Amerika të thërrasë.
Por Shtëpia e Bardhë po ushtron pushtet sepse mundet.
Varësia e Evropës nga Shtetet e Bashkuara për mbrojtjen e saj i jep Trump-it një levë të madhe. Është surreale ta thuash, por nuk ka asnjë perspektivë që forcat evropiane ose daneze të mund të mbrojnë Groenlandën nga trupat amerikane nëse do të vinte puna aty. “Askush nuk do të luftojë Shtetet e Bashkuara për të ardhmen e Groenlandës,” tha Miller.
Deklarata e fortë e Evropës në mbështetje të groenlandezëve të martën erdhi pas disa ditësh kur udhëheqësit e saj “vallëzonin mbi majën e një gjilpëre diplomatike” duke u përpjekur t’i përgjigjeshin bastisjes në Venezuelë pa e zemëruar Trump-in. Shumica zgjodhën të dënonin Maduron duke theksuar nevojën për të respektuar të drejtën ndërkombëtare, të cilën SHBA e shkeli me inkursionin e saj.
Pozicioni delikat i Bashkimit Evropian, duke pasur parasysh nevojat mbrojtëse të kontinentit, u pa edhe vitin e kaluar me vendimin e bllokut për të mos ndërmarrë një kundërsulm me tarifat e veta kundër Trump-it. Askush nuk është i sigurt, duke pasur parasysh retorikën anti-NATO të Trump-it, se ai nuk do të largohet thjesht nga aleanca ushtarake më e suksesshme në botë.
Ky çekuilibër në dinamikën e fuqisë midis Evropës dhe Shteteve të Bashkuara i jep Trump-it një avantazh nëse ai kërkon ta joshë Danimarkën në një përballje “Art of the Deal” mbi Groenlandën. Dhe me siguri nuk është një rastësi historike që ai ka emëruar Jeff Landry, guvernatorin republikan të Luizianës — shtetin që Amerika bleu — si të dërguarin e tij special për Groenlandën.
Megjithatë, një blerje e Groenlandës mund të jetë përtej edhe Trump-it. Logjistika e një lëvizjeje të tillë mund të kërkojë akte të Kongresit, ratifikim nga Bashkimi Evropian dhe negociata të ndërlikuara dhe marrëveshje traktatesh.
Pastaj është pyetja se sa do të kushtonte, edhe nëse aktualisht nuk është në shitje. Dhe a do të pranojnë vërtet ligjvënësit amerikanë të shpenzojnë qindra miliarda dollarë të taksapaguesve, minimalisht, për të blerë ishullin më të madh në botë, kur zgjedhësit e tyre po luftojnë për të përballuar shëndetësinë, strehimin dhe ushqimet?
Disa shtetarë amerikanë shpresojnë që mburrjet e Trump-it të ftohen përpara se të shkatërrojnë Perëndimin.
“Të mos e shtyjmë këtë drejt një përfundimi apokaliptik. Mund të punojmë me evropianët. Kemi dekada që e bëjmë,” tha Stavridis, analist i lartë i CNN. “Thjesht duhet bërë me diplomaci, angazhim ushtarak, ekonomi.”
Por një vetëpërmbajtje e tillë nuk është në modë në një Shtëpi të Bardhë që po bëhet gjithnjë e më luftarake pas poshtërimit të Venezuelës. /CNN – Përgatiti në shqip Zoom.al
Labi premtoi 150 euro për Roelin nga çdo event, shpërthen Rezart Veleshnja: Shpati nuk lypi kurrë
