Presidenti francez Emmanuel Macron dhe kancelari gjerman Friedrich Merz kanë kundërshtuar hapur përpjekjet e Bashkimit Evropian për të rivendosur komunikimin me presidentin rus Vladimir Putin, duke i vënë dy vendet më të mëdha të bllokut në kurs përplasjeje me një pjesë të konsiderueshme të shteteve të tjera anëtare.

Gjatë një samiti të tensionuar që u zhvillua natën vonë në Bruksel – i pari që nga viti 2010 pa praninë e ish-kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i njohur për qëndrimet e tij kundërshtuese – Macron dhe Merz kritikuan përpjekjet e presidentit të Këshillit Evropian, António Costa, për të vendosur kontakte me Kremlinin.

Sipas pesë diplomatëve dhe zyrtarëve evropianë të informuar mbi diskutimet që u zhvilluan me dyer të mbyllura, shumica e liderëve të tjerë mbështetën Costa-n.

Përplasja nxjerr në pah tensionet e vazhdueshme brenda Bashkimit Evropian lidhur me mënyrën se si duhet trajtuar Rusia dhe se kush duhet të flasë në emër të Evropës.

Liderët e disa prej vendeve më kritike ndaj Rusisë, si edhe Danimarka dhe Holanda, u rreshtuan në mbështetje të Macron dhe Merz. Disa prej tyre shprehën pakënaqësi të fortë ndaj Costa-s.

Kryeministri estonez Kristen Michal deklaroi se Bashkimi Evropian nuk duhet të marrë rolin e ndërmjetësit në negociata.

“BE-ja nuk mund të marrë përsipër rolin e ndërmjetësuesit në këto bisedime. Sugjerimet për kanale alternative apo negociata të fshehta janë të gabuara. Historia na paralajmëron qartë për pasojat e përpjekjeve për të negociuar me diktatorët në mënyra paralele,” tha ai.

Prej muajsh, brenda BE-së po zhvillohet debat mbi faktin nëse duhet të ketë kontakte me Putinin dhe, nëse po, kush duhet t’i udhëheqë ato.

Çështja është bërë edhe më urgjente pas marrëveshjes paraprake të paqes mes SHBA-së dhe Iranit, si dhe sinjaleve të presidentit amerikan Donald Trump gjatë samitit të G7-ës se vëmendja e tij po rikthehej te lufta në Ukrainë.

Dy kampe brenda BE-së

Diskutimi mbi Rusinë dhe Ukrainën, i zhvilluar pa ndihmës, pa telefona celularë dhe me masa të forta sigurie për shkak të ndjeshmërisë së temës, zgjati dy orë më shumë sesa ishte planifikuar.

Takimi tregoi qartë formimin e dy kampeve kryesore.

Nga njëra anë qëndrojnë Macron dhe Merz, të cilët besojnë se nuk është ende momenti për të biseduar me Putinin. Sipas tyre, kur të vijë koha për negociata, drejtimin duhet ta marrë grupi i njohur si “E3”, që përfshin Francën, Gjermaninë dhe Mbretërinë e Bashkuar.

“Presidenti francez e vendosi debatin në drejtimin e duhur dhe sqaroi pozicionin,” deklaroi një zyrtar francez, duke lënë të kuptohet se Macron ia kishte bërë të qartë këtë qëndrim Costa-s gjatë samitit.

Nga ana tjetër, shumë liderë të tjerë evropianë mbështetën Costa-n dhe argumentuan se është Bashkimi Evropian ai që duhet të ketë rolin kryesor në çdo kontakt me Moskën.

Kryeministri belg Bart De Wever tha se pyetja kryesore mbetet nëse Putini dëshiron realisht të negociojë.

“Derisa të kemi një përgjigje për këtë, askush tjetër përveç António Costa-s nuk mund të përfaqësojë Bashkimin Evropian. Nëse Putini tregon gatishmëri për negociata, atëherë do të duhet të vendosim se si do të veprojmë më tej,” u shpreh ai.

Pakënaqësi për kontaktet e fshehta me Moskën

Një pjesë e tensioneve lidhej me faktin se shefi i kabinetit të Costa-s, Pedro Lourtie, kishte kontaktuar dy herë zyrtarë rusë gjatë javëve të fundit.

Sipas diplomatëve evropianë, disa vende u zemëruan kur mësuan për këto kontakte vetëm pasi ato u publikuan në media.

Një diplomat evropian e cilësoi sjelljen e Costa-s si “shumë joprofesionale”, duke argumentuar se ai nuk kishte informuar plotësisht partnerët për nivelin e komunikimit me Rusinë.

Nga ana e tij, ekipi i Costa-s sqaroi se kontaktet kishin pasur vetëm qëllimin e krijimit të një kanali komunikimi diplomatik me Moskën për të mbrojtur interesat e Bashkimit Evropian në të ardhmen.

Sipas tyre, telefonatat ishin të shkurtra dhe nuk kishin përmbajtje konkrete negociuese.

Një diplomat tha se Franca, Gjermania, Britania e Madhe dhe Komisioni Evropian ishin informuar paraprakisht për kontaktet. Megjithatë, diplomatë të tjerë pohuan se Berlini nuk ishte paralajmëruar.

Debati për rolin e Evropës në negociata

Samiti nxori në pah edhe ndarje të tjera brenda BE-së.

Italia dhe Polonia, të cilat së bashku me Francën, Gjermaninë dhe Britaninë përbëjnë grupin joformal “E5”, shprehën pakënaqësi për faktin se ishin lënë jashtë bisedimeve paraprake mes liderëve të E3 dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky.

Ndërkohë, disa zyrtarë evropianë ngritën pyetjen nëse Këshilli Evropian duhet të jetë institucioni që përfaqëson BE-në në negociata, apo nëse këtë rol duhet ta kenë Komisioni Evropian ose Shërbimi Evropian për Veprim të Jashtëm.

Sipas një diplomati evropian, Merz ua bëri të qartë liderëve se Costa mund të përfaqësojë Bashkimin Evropian, por nuk duhet të veprojë si ndërmjetës.

Një zyrtar i lartë gjerman deklaroi se për çdo proces negociator nevojitet një format që ka legjitimitet dhe që përfshin sa më afër partnerët evropianë, duke koordinuar veprimet me Kievin dhe Uashingtonin.

Ndërkohë, Polonia dhe Italia kanë kërkuar gjithashtu një rol më të madh në çdo negociatë të ardhshme me Rusinë.

Javën e ardhshme, Friedrich Merz do të presë në Berlin Emmanuel Macron, kryeministrin britanik, atë polak dhe atë italian, ku një nga temat kryesore pritet të jetë pikërisht mënyra se si Evropa duhet të dialogojë me Moskën./politico.eu