Nga: Veton Surroi
Në protestat e Tiranës është dëgjuar slogani “Vuçiqi ra, tash e ka radhën Rama”, një shembull i mënyrës se si analogjitë e thjeshta politike mund të mashtrojnë.
Presidenti i Serbisë ka lënë të kuptohet mundësinë e dorëheqjes nga posti aktual dhe pjesëmarrjen në zgjedhje parlamentare si kryeministër. Në këtë mënyrë, “rënia” e tij politike nuk është e qartë as reale, pasi ai mund të vazhdojë të mbetet në pushtet në forma të tjera, ashtu siç kanë bërë liderë të tjerë në rajon.
Edhe protestat në Serbi nuk garantojnë rrëzim automatik të pushtetit, edhe kur janë masive dhe të mbështetura nga shoqëria. Sistemi zgjedhor dhe kontrolli institucional i lejon pushtetit të vazhdojë përmes zgjedhjeve që zhvillohen në kushte të pabarabarta.
Sipas sondazheve, partia në pushtet mbetet ende dominuese, edhe pse një lëvizje e re studentore ka fituar mbështetje të konsiderueshme.
Duhet kujdes me krahasimet mes Serbisë dhe Shqipërisë.
Të dyja mund të duken si sisteme me elemente autokratike të ndërtuara përmes zgjedhjeve formalisht demokratike, por historitë dhe bazat e tyre politike janë të ndryshme.
Serbia është e formësuar nga trashëgimia e luftërave të ish-Jugosllavisë dhe nacionalizmit serb, ku tensionet historike ende ndikojnë politikën dhe mënyrën e ushtrimit të pushtetit.
Shqipëria, në këtë interpretim, nuk ka të njëjtin themel historik. Pushteti i saj aktual lidhet më shumë me ndërthurjen e politikës me ekonomi informale, rrjete biznesi të lidhura me krimin e organizuar dhe ndikime të ndryshme ekonomike e mediatike.
Për këtë arsye, edhe mënyra e reagimit ndaj protestave ndryshon: në Serbi ka një kulturë më të ashpër konfrontimi politik, ndërsa në Shqipëri dinamika është tjetër dhe jo domosdoshmërisht e njëjtë në formën e saj të dhunshme ose përplasëse.
Gjithashtu, protestat në Serbi janë shumë më të gjata në kohë dhe më të strukturuara politikisht, ndërsa në Shqipëri ato janë ende në fazë fillestare dhe pa një artikulim të qartë politik afatgjatë.
Prandaj, nuk mund të thuhet se “Vuçiqi ka rënë”, e as nuk mund të nxirren përfundime të drejtpërdrejta se e njëjta gjë do t’i ndodhë automatikisht kryeministrit të Shqipërisë.
Qeveria shqiptare ka dy mënyra kryesore për t’u përballur me protestat: ose t’i injorojë dhe të presë që të zbehen me kohën, ose t’i trajtojë politikisht në një përballje elektorale nëse ato forcohen.
Nga ana tjetër, edhe protestat kanë sfidën e tyre: të ruajnë kohezionin dhe të mos shpërbëhen pa krijuar një alternativë të qartë politike.
Në të dy rastet, si pushteti ashtu edhe opozita apo lëvizjet protestuese, mbështeten në idenë se pala tjetër do të dobësohet me kohën.
Por të dyja rrugët përfundojnë në të njëjtin model: zgjedhje formale që mund të mos garantojnë domosdoshmërisht ndryshim të thellë demokratik.
Megjithatë, Shqipëria nuk është e destinuar të ndjekë të njëjtën rrugë si Serbia.
Ajo ka një orientim të fortë drejt Bashkimit Evropian, si nga shoqëria, ashtu edhe nga institucionet politike dhe civile.
Një element i rëndësishëm në këtë drejtim është edhe struktura e re e drejtësisë, si SPAK, e cila synon luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Megjithatë, vetëm orientimi pro-evropian nuk mjafton automatikisht për të ndryshuar realitetin politik. Ekziston rreziku që reformat të mbeten formale, ndërsa modeli ekonomik dhe politik të vazhdojë të funksionojë mbi bazë jo transparente.
Autori argumenton se BE-ja, qeveria, institucionet e drejtësisë dhe lëvizjet qytetare duhet të gjejnë një mënyrë bashkëpunimi, në mënyrë që energjitë e ndryshme politike dhe shoqërore të mos përplasen, por të orientohen drejt një qëllimi të përbashkët reformues.
