Trump ka zemëruar liderët europianë me ambiciet e tij për Groenlandën dhe qasjen “tarifa për këdo që kundërshton”. Por sa e varur është Europa nga SHBA-ja?
Tensionet transatlantike mbi Groenlandën janë përshkallëzuar mes Shteteve të Bashkuara dhe vendeve europiane, ndërsa Presidenti Donald Trump po dyfishon ambiciet e tij për të blerë ishullin vetëqeverisës, i cili është pjesë e Mbretërisë së Danimarkës.
Në një postim në rrjetet sociale pas një telefonate me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, të martën, Trump tha se “nuk ka kthim pas” në planet e Uashingtonit. Trump shtoi se do të takohej me “palët e ndryshme” në Davos të Zvicrës, gjatë samitit vjetor të Forumit Ekonomik Botëror (WEF) këtë javë.
Fundjavën e kaluar, Trump kërcënoi se do të rrisë tarifat tregtare për vendet europiane që kundërshtojnë përpjekjen e tij për të marrë Groenlandën. Që prej këtyre kërcënimeve, Bashkimi Europian ka nisur të shqyrtojë përgjigjen e tij, me disa anëtarë që bëjnë thirrje për përdorimin e opsionit të papërdorur më parë të “bazukës tregtare” – tarifa hakmarrëse dhe kufizime.
Duke pasur parasysh varësinë disa dekadëshe të Europës nga Uashingtoni, e cila është thelluar edhe më shumë vitet e fundit, a mund të ndërmarrë BE-ja veprime kundër SHBA-së dhe a rrezikon kjo një përçarje serioze transatlantike?
Çfarë ka thënë Trump për Groenlandën këtë javë?
Trump bëri një sërë postimesh në platformën e tij Truth Social të martën, duke përsëritur ambicien për të blerë Groenlandën dhe duke deklaruar se do të takohej me liderët europianë në Davos për të diskutuar çështjen.
Në një postim, Trump shkroi se kishte pasur një “telefonatë shumë të mirë” me Rutte për Groenlandën.
“U dakordësova për një takim të palëve të ndryshme në Davos, Zvicër. Siç ua shpreha të gjithëve, shumë qartë, Groenlanda është thelbësore për Sigurinë Kombëtare dhe Botërore. Nuk ka kthim pas – për këtë, të gjithë bien dakord!” shtoi ai.
Në një postim tjetër, Trump publikoi një pamje ekrani që tregon mesazhe, me sa duket nga Rutte, ku ai shkruante: “Jam i përkushtuar të gjej një rrugë përpara për Groenlandën.”
Në një tjetër postim, ai ndau pamje ekrani të mesazheve nga Presidenti francez Emmanuel Macron, i cili shkruante: “Nuk e kuptoj çfarë po bën në Groenlandë.” Në këto mesazhe, Macron ofronte gjithashtu organizimin e një takimi të Grupit të Shtatëshes (G7) në Paris të enjten.
Trump postoi gjithashtu imazhe të krijuara me inteligjencë artificiale (AI), ku shfaqej duke mbajtur flamurin amerikan në Groenlandë me një tabelë ku shkruhej “Territor amerikan”. Në imazh shfaqeshin edhe Zëvendëspresidenti JD Vance dhe Sekretari i Shtetit Marco Rubio, që qëndronin pas tij.
Një tjetër imazh tregonte Trump në Zyrën Ovale në një takim me liderë europianë. Ai përfshinte një hartë ku flamuri amerikan shtrihej mbi Kanadanë, Groenlandën dhe Venezuelën.
Pse e do Trump Groenlandën?
Ishulli arktik me rreth 56,000 banorë – kryesisht Inuitë indigjenë – është gjeografikisht në Amerikën e Veriut, por politikisht pjesë e Danimarkës, duke e bërë pjesë të Europës. Groenlanda u tërhoq nga Komuniteti Europian (KE/BE) në vitin 1985 pasi fitoi vetëqeverisje, por ruan një lidhje të veçantë me BE-në si Vend dhe Territor Përtej Detit (OCT), që u jep banorëve akses të kufizuar në tregun e brendshëm dhe shtetësi të BE-së përmes Danimarkës.
Trump e ka dëshiruar prej kohësh Groenlandën për shkak të pozicionit të saj strategjik dhe depozitave të pasura minerare, përfshirë metalet e rralla, të domosdoshme për prodhimin e teknologjive nga telefonat inteligjentë deri te avionët luftarakë. Si pasojë, ishulli ka tërhequr interes gjithnjë e më të madh nga fuqitë kryesore, ndërsa ndryshimet klimatike hapin rrugë të reja detare në Arktik.
Aktualisht, ekonomia e Groenlandës mbështetet kryesisht në peshkim; vendasit kundërshtojnë minierat në shkallë të gjerë dhe nuk ka nxjerrje nafte apo gazi.
Pozicioni gjeografik i ishullit mes Oqeanit Arktik dhe Atlantikut të Veriut ofron rrugët ajrore dhe detare më të shkurtra mes Amerikës së Veriut dhe Europës, duke e bërë atë jetik për operacionet ushtarake dhe sistemet e paralajmërimit të hershëm të SHBA-së, veçanërisht rreth hapësirës Groenlandë–Islandë–Mbretëri e Bashkuar, sipas administratës Trump.
Çfarë tarifash tregtare po kërcënon Trump?
Më 17 janar, Trump tha se duke nisur nga 1 shkurti, Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda do të përballeshin me një tarifë 10 për qind për eksportet e tyre drejt SHBA-së.
Më 1 qershor, tarifa do të rritej në 25 për qind.
“Kjo tarifë do të jetë e detyrueshme derisa të arrihet një marrëveshje për blerjen e plotë dhe totale të Groenlandës,” shkroi Trump në Truth Social.
Një ditë pas këtij kërcënimi, 27 vendet anëtare të BE-së u mblodhën në një takim emergjent.
Në një deklaratë të përbashkët, tetë vendet e shënjestruara nga tarifat e reja thanë se “qëndrojnë plotësisht solidarë” me Danimarkën dhe popullin e Groenlandës.
“Kërcënimet me tarifa minojnë marrëdhëniet transatlantike dhe rrezikojnë një spiralë të rrezikshme përshkallëzimi,” thuhej në deklaratë.
“Ne do të vazhdojmë të qëndrojmë të bashkuar dhe të koordinuar në përgjigjen tonë. Jemi të përkushtuar të mbrojmë sovranitetin tonë.”
Sa varet Europa nga SHBA-ja?
Europa ka një varësi në rritje nga Uashingtoni në disa sektorë.
Mbrojtja
Vitet e fundit, Europa është bërë gjithnjë e më e varur nga SHBA-ja për mbështetje ushtarake dhe inteligjencë, veçanërisht që nga nisja e luftës së Rusisë në Ukrainë në shkurt 2022.
Shtetet europiane të NATO-s kanë marrë 64 për qind të importeve të armëve nga SHBA-ja midis viteve 2020–2024, nga 52 për qind në periudhën 2015–2019, sipas raportit të Institutit Ndërkombëtar për Studime të Paqes në Stokholm (SIPRI), publikuar në mars 2025.
Ekonomia
Europa varet gjithashtu shumë nga SHBA-ja për shërbime teknologjike, infrastrukturë ekonomike, shërbime cloud, gjysmëpërçues, platforma digjitale, shërbime satelitore, siguri kibernetike dhe pjesë të sistemit financiar.
Investitorët europianë zotërojnë mbi 10 trilionë dollarë bono të thesarit amerikan.
Energjia
Pas pushtimit rus të Ukrainës, Europa uli varësinë nga gazi rus dhe rriti ndjeshëm importet e LNG-së nga SHBA-ja. Importet u rritën nga 21 miliardë metra kub në 2021 në 81 miliardë në 2025.
Çfarë ndodh nëse marrëdhëniet SHBA–BE përkeqësohen?
Europa ka shumë për të humbur.
Një përçarje serioze me SHBA-në do të reduktonte aksesin e Europës në mbështetje ushtarake, teknologji kritike, inteligjencë, energji dhe pjesë të sistemit financiar e digjital.
Për këtë arsye, Europa ka shmangur përplasjet e drejtpërdrejta, duke synuar më shumë diversifikimin gradual sesa shkëputjen e menjëhershme. / Nga Sarah Shamim – Aljazeera Përgatiti në shqip Zoom.al
ARRSH hap tenderin 5.24 milionë euro për lidhjen e Unazës Verilindore me Rrugën e Arbërit
