Nga CNN – Përgatiti në shqip Zoom.al
“Gjithçka ndryshoi këtë vit.” “Të gjithë njerëzit ‘e lartë’ në universitet po u bëjnë thirrje studentëve të shkojnë në luftë.” “Në të gjithë universitetin, ka posterë për forcat e dronëve (UAV) fjalë për fjalë kudo.”
“Presioni është kolosal.” Këto janë të gjitha citime nga studentë rusë në mesazhe direkte për CNN. Ne nuk po përmendim emrin e asnjërit prej tyre, as të universiteteve të tyre, nga frika e hakmarrjeve, por dëshmi si këto, së bashku me një trup në rritje të provave nga burime të hapura, sugjerojnë se Rusia po përshkallëzon në heshtje një fushatë për të joshur dhe bërë presion mbi studentët që t’u bashkohen forcave të saj të dronëve.
Është një lëvizje që rrezikon të krijojë tensione në sistemin arsimor të Rusisë dhe zbulon sfidat në rritje për Moskën në mbajtjen e rekrutimit për luftën e saj katërvjeçare në Ukrainë. Pavarësisht humbjeve në rritje në fushëbetejë, Kremlini ka arritur të shmangë një përsëritje të mobilizimit të tij “pjesërisht” katastrofik në vjeshtën e vitit 2022, gjatë të cilit qindra mijëra burra u larguan nga vendi. Por, ekspertët thonë se kjo fushatë e fokusuar te studentët është një nga disa shenjat se taktikat më agresive të rekrutimit janë përsëri në rritje.
Është ndryshe nga përpjekjet e mëparshme: studentëve u promotohet një kontratë njëvjeçare me afat të caktuar, mundësia për të shërbyer larg vijës së frontit dhe shansi për të mësuar aftësi të teknologjisë së lartë. Megjithatë, ekspertët dhe avokatët thonë për CNN se kjo ka të ngjarë të jetë një maskë për një kontratë ushtarake standarde, pa afat të përcaktuar, dhe, meqenëse shumë studentë janë skeptikë ndaj stimujve të premtuar, universitetet po kalojnë te detyrimi dhe kërcënimet për t’i bindur studentët të regjistrohen.
Duke analizuar faqet e internetit të universiteteve, faqet e mediave sociale dhe raportet e mediave lokale, si dhe duke biseduar me disa studentë brenda Rusisë, CNN ka gjetur prova të një fushate rekrutimi të gjerë dhe të shumanshme. Përpjekja duket se ka filluar me zell në janar, dy muaj pasi Ministria ruse e Mbrojtjes njoftoi zyrtarisht krijimin e një dege të re ushtarake, Forcat e Sistemeve të Papilotuara, të dedikuara për luftën që përfshin mjetet ajrore pa pilot (UAV), ose dronët.
Universitetet në të gjithë Rusinë filluan të mbushnin llogaritë e tyre në mediat sociale me video të kuruara rekrutimi dhe posterë. Disa llogari të mediave sociale të universiteteve shfaqën madje ligjërata ballë për ballë nga ushtarë dhe veteranë të të ashtuquajturit “operacion ushtarak special” të Rusisë (SMO).
“Studentët janë nën presion të jashtëzakonshëm. Sigurisht, dëgjimi i vazhdueshëm i thirrjeve për t’u bashkuar me SMO është shumë i pakëndshëm. Të kuptosh se universiteti po bën gjithçka që mundet për të të dërguar në luftë është edhe më keq.” — Student rus për CNN përmes një mesazhi në Telegram
Groza, një media e pavarur ruse e fokusuar te studentët, ndau gjithashtu me CNN bazën e saj të të dhënave prej 246 universitetesh dhe kolegjesh në Rusi dhe në Ukrainën e pushtuar që thotë se janë të përfshirë në këtë fushatë rekrutimi, bazuar në informacione nga burime të hapura dhe studentë që kontaktojnë drejtpërdrejt Groza-n.
Ato përfshijnë disa nga universitetet më prestigjioze të Rusisë. Universiteti Shtetëror i Shën Petersburgut (alma mater i vetë presidentit rus Vladimir Putin) i reklamon hapur këto kontrata në faqen e tij të internetit, së bashku me leksione të gjata video nga stafi i universitetit dhe personeli ushtarak që detajojnë përfitimet e bashkimit. Shkolla e Lartë e Ekonomisë në Moskë, e renditur e dyta në listën e Forbes për vitin 2025 të universiteteve më të mira ruse, mbajti një “Festival të Sistemeve të Papilotuara” në shkurt, me posterë rekrutimi për forcat e dronëve të vendit të ekspozuar qartë.
Mesazhet janë të përshtatura qartë për të rinjtë. “Të kanë thënë se po humbisje kohë me video-lojëra,” thotë zëri në sfond i një videoje të lidhur në VK (versioni rus i Facebook) nga Universiteti i Arkitekturës dhe Inxhinierisë Civile i Kazanit. “Por ka një vend ku përvoja jote është veçanërisht e vlefshme.”
Një video nga kampusi i Universitetit Rus të Ekonomisë Plekhanov në Volgograd tregon një ekran të ndarë: një lojtar (gamer) në njërën anë, një operator droni në anën tjetër. Mbishkrimi thotë: “Zgjidh lëkurën (skin) e duhur”. Disa postime rekrutimi të para nga CNN deklarojnë se “lojtarët e e-sporteve” ose “gamers” do të kenë përparësi gjatë aplikimit.
“Nuk kam shkuar në takime; nuk shkoj për parim. Studentët që shkuan thonë se u premtuan male me flori (epo, gjërat e zakonshme), shlyerje të borxheve studentore, përfitime të tjera dhe, natyrisht, vetëm një vit shërbim në prapavijë, larg vijës së frontit.” — Student rus për CNN përmes një mesazhi në Telegram
Artem Klyga, një avokat ushtarak rus me banim në Berlin, pretendon se Ministria ruse e Mbrojtjes ka lëshuar udhëzime specifike për universitetet se si ta drejtojnë këtë fushatë. Ai ka publikuar dokumente në faqen e tij në Telegram që thotë se i ka marrë nga një universitet i Moskës, duke përfshirë një letër drejtuar “Krerëve të qendrave të trajnimit ushtarak të organizatave arsimore të larta shtetërore federale” që kërkon që ata “të organizojnë, së bashku me përfaqësuesit e Ministrisë së Mbrojtjes, fushata për studentët… dhe të raportojnë çdo ditë në drejtorinë kryesore të personelit në Ministrinë e Mbrojtjes.”
“Udhëzimet” detajojnë stimujt që do t’u ofrohen studentëve, si meshkujve ashtu edhe femrave, duke përfshirë “një rrezik më të ulët për të rënë nën zjarrin e armikut” dhe përftimin e “njohurive dhe aftësive unike”. Këto oferta të sakta janë qartësisht të dukshme në materialet e rekrutimit të universitetit që CNN ka analizuar.
Dokumentet bëjnë thirrje gjithashtu për stimuj të konsiderueshëm financiarë, me bonuse federale dhe rajonale për nënshkrimin e kontratës prej jo më pak se 400,000 rubla (pothuajse 5,000 dollarë) secila. Disa universitete po shkojnë shumë më lart. Universiteti Shtetëror i Shën Petersburgut premton një pagesë të vetme prej rreth 56,000 dollarësh për ata që i bashkohen ushtrisë dhe një pagë bazë vjetore prej afro 70,000 dollarësh.
Paratë janë i vetmi premtim që ka gjasa të realizohet, tha Klyga. “Gjithçka (tjetër) është gënjeshtër. Kjo është një kontratë e thjeshtë me ushtrinë ruse, pa afat, pa kushte të veçanta,” tha ai për CNN. Sipas Klyga dhe avokatëve e ekspertëve të tjerë të konsultuar nga CNN, Putin nuk e ka anuluar kurrë dekretin për mobilizimin e pjesshëm që nënshkroi në shtator 2022, madje edhe kur drafti fillestar prej 300,000 burrash përfundoi dhe të gjitha aktivitetet e mobilizimit u pezulluan. Ky dekret thotë qartë se “Kontratat për shërbimin ushtarak, të nënshkruara nga personat në shërbim, vazhdojnë të jenë në fuqi derisa të përfundojë periudha e mobilizimit të pjesshëm.”
“Është një kurth,” tha Sergey Krivenko, kreu i “Citizen. Army. Law.”, një organizatë e të drejtave të njeriut e fokusuar në ndihmën e anëtarëve të shërbimit dhe rekrutëve. “Kur të përfundojë viti, studenti (tani tashmë një anëtar i shërbimit) nuk do të çlirohet nga detyra, ashtu siç nuk lirojnë asnjë anëtar shërbimi, kontratat e të cilëve kanë skaduar.”
Premtimi për një rrezik të reduktuar të rënies nën zjarr është gjithashtu i pazbatueshëm, thonë ekspertët. “Sapo personi nënshkruan kontratat, ai është fjalë për fjalë një skllav i Ministrisë së Mbrojtjes,” tha Grigory Sverdlin, i cili drejton një organizatë bamirësie kundër luftës të quajtur “Idite Lesom” (“Humbni”), e cila ndihmon rusët të shmangin rekrutimin. “Ai mund të dërgohet në çdo njësi që do të ketë nevojë Ministria e Mbrojtjes. Nuk ka asnjë mënyrë për të zgjedhur.”
Nuk është ende e qartë se sa studentë janë rekrutuar me sukses përmes kësaj fushate. Në sesionin e tij vjetor të pyetje-përgjigjeve në fund të vitit në dhjetor, Putin pretendoi se aq shumë rusë, përfshirë studentët, donin t’i bashkoheshin Forcave të Sistemeve të Papilotuara, saqë Ministria e Mbrojtjes duhej të kryente një konkurs përzgjedhjeje për aplikantët. CNN ka kontaktuar Ministrinë ruse të Mbrojtjes për të pyetur rreth numrave dhe kushteve të kontratës.
E megjithatë, asnjë nga studentët me të cilët ka folur CNN nuk tha se besonte premtimet e Kremlinit.
“Midis shokëve të mi të klasës, miqve të mi nga universiteti, askush nuk po konsideron nënshkrimin e një kontrate, madje as ata në një situatë shumë të vështirë financiare.” — Student rus për CNN përmes një mesazhi në Telegram
“Nuk i shoh bindëse këto marrëzira; Jam thellësisht kundër propagandës ushtarake dhe nuk e besoj atë. Gjëja kryesore është se shokët e mi të klasës e kuptojnë gjithashtu se kjo është e gjitha një mashtrim, dhe askush në grupin tim nuk iu dorëzua presionit.” — Student rus për CNN përmes një mesazhi në Telegram
Në disa raste, studentëve që rrezikojnë të dështojnë në kurset e tyre po u shitet ideja e bashkimit me forcat e dronëve si e vetmja mënyrë për të shmangur përjashtimin. Një student i tha CNN se ai u thirr në një takim grupi që ishte vetëm për ata me kredite të pashlyera – qoftë detyra kursi ose provime (të referuara në rusisht si “borxhe”) – dhe që kishin mbetur prapa. “Ata sugjeruan fuqishëm se kjo do të ishte e dobishme për ata me shumë borxhe,” tha ai.
Një tjetër tha se në një ditë, disa javë më parë, “zyra e studentëve” në universitetin e tij “përjashtoi pothuajse një të tretën e grupit tonë dhe i detyroi ata të nënshkruanin një kontratë në vend për të mbajtur vendin e tyre.” Ai i kaloi CNN-it mesazhet nga një grup bisede mes studentëve në atë ditë. “Ajo po përjashton gjithkënd që ka qoftë edhe një borxh të papaguar nga viti i dytë – kjo është marrëzi!” tha njëri në një mesazh audio. Një tjetër i këshillon ata në grup që të mos nënshkruajnë asgjë nëse thirren. Një student i tretë në bisedë, i cili pranon se është përjashtuar tashmë, përgjigjet: “Deri të hënën do të jetë shumë vonë, të premten ata nënshkruajnë të gjitha urdhrat, ata që rrezikojnë ushtrinë ose do të shkoni në shërbim të detyrueshëm dhe atje do t’ju detyrojnë të nënshkruani një kontratë, ose nënshkruani tani dhe do të operoni dronët 30-40 km larg pikës më të nxehtë, këto janë fjalët e (kreut të zyrës studentore).”
Disa studentë kanë sugjeruar se universitetet po shkurtojnë gjithashtu afatet për të përfunduar detyrat e kursit, duke e bërë më të vështirë kalimin. “Në fillim të marsit, të gjithë ata me borxhe u njoftuan se afati i fundit për dorëzimin e detyrave të pashlyera ishte 31 marsi; nëse mbetet edhe një detyrë e pashlyer, ata do të përjashtoheshin,” tha një student për CNN.
Një tjetër i tha CNN se një anëtar i stafit në universitetin e saj kishte kërkuar studentët më të prekshëm të vitit të parë – ata që kishin probleme të shëndetit mendor ose kishin vështirësi për t’u përshtatur – dhe po i shënjestronte ata në mënyrë specifike. Fillimisht studentët u ftuan të bënin një “bisedë personale”, i tha studenti CNN-it, “pa asnjë detaj rreth takimit dhe me një kërkesë për të mos i treguar askujt”. Më pas u tha se kjo ishte mënyra më e mirë për të shmangur borxhin financiar në rritje dhe për të garantuar që nuk do të dështonin në diplomat e tyre, tha ajo, një qasje që studenti e përshkroi si “abuzim emocional”.
Rusia ka arritur, deri kohët e fundit, të grumbullojë mjaft rekrutë të rinj për të zëvendësuar humbjet e saj në front, duke u mbështetur në një sistem pagash dhe bonusesh të mëdha, si dhe fushata anësore më shtrënguese dhe mashtruese që synojnë popullata specifike, si të burgosurit dhe të huajt. E megjithatë, ka shenja se ky sistem nuk mjafton më. Zyrtarët perëndimorë vlerësuan në shkurt se Ukraina kishte arritur të shkaktonte humbje që tejkalonin shkallën e rekrutimit të Rusisë, për disa muaj rresht. Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, pretendoi deri në fund të marsit se Rusia kishte humbur 89,000 trupa (të vrarë dhe të plagosur rëndë) deri më tani në 2026 dhe kishte arritur të rekrutonte vetëm 80,000 gjatë së njëjtës periudhë. Rusia nuk i bën publike shifrat e saj të viktimave.
Në fund të vitit të kaluar, Putin nënshkroi disa dekrete që lejojnë thirrjen e anëtarëve të rezervës ushtarake të Rusisë për detyra dhe trajnime specifike, një lëvizje për të cilën analistët nga Instituti për Studimin e Luftës (ISW), një think tank në Uashington, kanë paralajmëruar se mund të hapë rrugën për mobilizime të detyrueshme ose të fshehta. “Ky është një tregues vërtet i madh se Kremlini po… përpiqet të zgjerojë fuqitë e tij për të bërë (një) lloj rekrutimi më shtrëngues se kurrë më parë, gjë që është diçka që Kremlini u përpoq ta shmangte në maksimum në të kaluarën,” tha Kateryna Stepanenko, udhëheqëse e ekipit të ISW për Rusinë, për CNN.
“Asnjëherë nuk e kam imagjinuar se universiteti im i dashur do të bëhej diçka prej së cilës do të mbroja miqtë e mi.” — Student rus për CNN përmes një mesazhi në Telegram
Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, pranoi javën e kaluar se fushata e rekrutimit për Forcat e Sistemeve të Papilotuara ishte në vazhdim, duke e quajtur atë “një ofertë plotësisht të hapur për një degë të re të ushtrisë”.
E megjithatë, shënjestrimi i votuesve më të rinj të vendit dhe shndërrimi i universiteteve – tradicionalisht të konsideruara në Rusi si strehë të sigurta nga rekrutimi ushtarak – në kanale rekrutimi, mbart rrezik politik për Kremlinin, thonë ekspertët. “(Studentët) e kuptojnë se çfarë po ndodh, kryesisht, dhe nuk e pëlqejnë këtë shtypje” nga autoritetet, tha Klyga. “Ata nuk po krijojnë… një grup mbështetësish të regjimit aktual politik me këto veprime.”
“Institucionet qeveritare tani janë një burim kërcënimi, të ngopura me propagandë, duke gjymtuar njerëz shumë të rinj që fjalë për fjalë ishin nxënës shkolle dje,” i tha një student CNN-it. Një tjetër vuri në dukje: “Për mua, në përgjithësi, çdo vit që kalon ndihet më i frikshëm se ai i mëparshmi.”
