Vizionin e Shqipërisë për një shtet të drejtuar nga kodi e lindën dekada korrupsioni, nepotizmi dhe rrjete të ngulitura politike.

Nga BELLA BARDA BAREKET -Jerusalem Post
2 Shtator 2025

Në një epokë kur besimi i publikut te liderët po gërryhet, Shqipëria ka shpallur një vizion që tingëllon më shumë si një propozim nga departamenti i shkencave kompjuterike i Stanfordit sesa nga korridoret e Tiranës: të bëhet vendi i parë ku ministritë drejtohen nga inteligjenca artificiale.

Kryeministri Edi Rama sugjeron, gjysmë me shaka, por edhe gjysmë seriozisht, se portofolat e qeverisjes mund t’u besohen algoritmeve – funksionarë të palodhur që nuk kërkojnë paga, nuk kanë ambicie, dhe më e rëndësishmja, nuk mund të fusin zarfa në xhepat e tyre.

Ky vizion buron nga një plagë shumë vendore: dekada korrupsioni, nepotizmi, klientelizmi dhe rrjete të ngulitura politike. Nëse njerëzit kanë dështuar, ndoshta makinat mund të kenë sukses. Përkrahësit imagjinojnë një realitet steril, thuajse antiseptik: pa favore, pa pazare pas dyerve të mbyllura, pa kushërinj që duhet të fitojnë tenderin. Algoritmi, ndryshe nga ministri, nuk kërkon vota; ai kërkon formula që sjellin rezultate.

Cili është burimi i korrupsionit?

Megjithatë, këtu lind pyetja më e thellë: A është korrupsioni thjesht shuma e akteve individuale, apo është një sistem i tërë shoqëror i ngulitur në historinë politike të një kombi? Edhe sikur një ministër AI të vepronte me efikasitet të përsosur, kush do të vendoste prioritetet? Kush do të caktonte parametrat?

Në fund të fundit, pas çdo rreshti kodi qëndron një programues njerëzor, me interesa, me botëkuptime, me paragjykime. Në këtë kuptim, algoritmi nuk është një orakull i pakorruptueshëm, por më shumë një pasqyrë digjitale që reflekton mendjen e krijuesit të tij.

Vizioni shqiptar si eksperiment filozofik

Për të kuptuar eksperimentin shqiptar, mund t’i referohemi ideve të Curtis Yarvin, teknolog politik kontrovers, i cili vite më parë propozoi që një vend të drejtohej si një kompani teknologjie. Për të, shteti nuk është një fushëbetejë ideologjike, por një sistem operacional: një CEO me autoritet absolut, një bord drejtues për mbikëqyrje, dhe qytetarët si klientë që presin shërbim cilësor. Jo një parlament me zhurmë apo grindje të pafundme partiake – por efikasitet i thjeshtuar, korporativ.

Shqipëria, në një farë mënyre, e çon këtë logjikë edhe më tej: jo vetëm një “shtet start-up”, por një shtet ku disa drejtues nuk janë më njerëzorë fare, por thjesht kod. Një algoritëm si zëvendësministër, apo edhe si CEO në detyrë. Kjo tingëllon si një hap drejt efikasitetit, por edhe një hap në një territor të panjohur e të rrezikshëm. Nëse shteti është një kompani dhe drejtuesit janë makina, kush zotëron të drejtën e autorit mbi kodin? Kush kontrollon serverët? Kush mban në dorë çelësat e qeverisjes?

Mund ta imagjinojmë Shqipërinë si një “start-up” të guximshëm gjeopolitik, një vend i vogël që përpiqet të kapërcejë kufizimet e historisë dhe gjeografisë përmes revolucionit teknologjik. Por, siç di çdo start-up, rritja është e rrezikshme. Nëse algoritmi dështon, dështimi nuk është personal, por sistemik, dhe në një shtet, dështimi sistemik mund të jetë katastrofik.

Shtrimi i pyetjes të së ardhmes

Vizioni shqiptar nuk është thjesht një eksperiment teknologjik. Ai është një eksperiment filozofik që shtron pyetjen mbi natyrën e vetë qeverisjes. A duam vërtet të transferojmë levat e pushtetit nga njerëzorja tek pas-njerëzorja? A është kjo rruga drejt shpëtimit demokratik, apo shtegu i rrezikshëm drejt një diktature digjitale, ku qytetarët nuk zgjedhin më liderë, por shkarkojnë versionin më të fundit të “software-it” të qeverisjes?

Në fund, përgjigjja nuk do të gjendet te algoritmi vetë, por te shoqëria që zgjedh si ta përdorë atë. Ndoshta pyetja e vërtetë nuk ka qenë kurrë kush ulet në karrigen e ministrit, por si i projektojmë institucionet, në mënyrë që, pavarësisht kush ulet aty, ato të detyrohen t’i shërbejnë publikut.

Duket se Shqipëria thjesht e ka vendosur këtë pyetje drejtpërdrejt mbi tryezën e së ardhmes./Zoom.al

Postime të lidhura

• 
  Begaj dekreton datën, ja kur do të rikthehet Parlamenti