Në Serbi, presidenti Aleksandar Vuçiç po përpiqet të pushtetin zgjasë përballë zemërimit për korrupsionin
“Pumpaj, pumpaj,” thërret turma prej disa mijëra vetash: “Mbajeni presionin lart.” Lëvizja e udhëhequr nga studentët në Serbi ka protestuar kundër Aleksandar Vuçiçit, presidentit, për 15 muaj, dhe po bëhet gjithnjë e më e vështirë për ta të ruajnë vrullin dhe numrat. Një vit më parë shumë serbë mendonin se zoti Vuçiç do të binte së shpejti. Në vend të kësaj, vendi duket se po hyn në një “luftë politike rraskapitjeje”, thotë Ivan Vejvoda, analist politik.
Lëvizja nisi në nëntor 2024, kur një strehë u shemb në një stacion treni të sapo-rinovuar në Novi Sad, qyteti i dytë në Serbi, duke vrarë 16 persona. Shumë fajësuan ndërtimin e dobët për korrupsionin, dhe protestat u shndërruan në kundërshti të gjerë ndaj zotit Vuçiç. Universitetet u mbyllën dhe qindra mijëra iu bashkuan marshimeve.
Demonstrata e fundit më 15 shkurt në Kragujevac, 115 km në jug të Beogradit, ishte shumë më e vogël. Ajo shënoi përvjetorin e miratimit të kushtetutës së parë të Serbisë atje, në vitin 1835. Slobodan, 67 vjeç, mbante një flamur Ferrari, i cili për arsye të paqarta u bë simbol i protestave në vitet 1990 që rrëzuan Slobodan Millosheviçin, atëherë udhëheqës i Serbisë. “Djali im thotë se kur protestonim kundër [Millosheviçit], unë e mbaja atë mbi supe. Tani ai më thotë: ‘Duhet të të mbaj unë ty!’”
Nga Kragujevaci një autokolonë makinash u nis drejt Orashacit për të vazhduar demonstratën. Kristina Draganoviç, aktiviste, tha se studentët nuk shqetësohen nga rënia e numrave; ata po fokusohen te zgjedhjet. Dhjetë zgjedhje lokale janë planifikuar këtë vit dhe zoti Vuçiç thotë se do të ketë edhe zgjedhje të përgjithshme të parakohshme. Por studentët refuzojnë bashkëpunimin me partitë e konsoliduara opozitare. Ata po diskutojnë krijimin e një liste zgjedhore të tyren.
Pak gjëra i bashkojnë protestuesit përtej kundërshtimit ndaj zotit Vuçiç. Disa janë pro-evropianë, disa pro-rusë. Flamuj fetarë janë të zakonshëm, ashtu si edhe pankarta që kërkojnë rikthimin e sundimit serb mbi Kosovën, një ish-krahinë kryesisht me shumicë etnike shqiptare. Përçarjet brenda lëvizjes, dikur të parëndësishme, duket se po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme.
Zoti Vuçiç ka shumë avantazhe. Shumica e mediave janë nën ndikimin e tij. Universitetet janë rihapur dhe protestat janë më të rralla, ndonëse studentët ende përplasen me policinë dhe mbështetësit e zotit Vuçiç. Disa akademikë, mësues dhe zyrtarë janë pushuar nga puna për mbështetjen e lëvizjes.
Megjithatë, sistemi i presidentit po fillon të shfaqë çarje. Një pjesë e madhe e elitës akademike, kulturore dhe sportive të Serbisë është shprehur kundër tij, përfshirë Novak Gjokoviçin, kampionin serb të tenisit. Zoti Vuçiç së fundmi ka emëruar “super-besnikë” në pozicione kyçe në shërbimet e sigurisë, ndoshta nga frika se kontrolli i tij po dobësohet.
Protestuesit janë të inkurajuar nga gjyqi ndaj Nikola Selakoviçit, ministrit të kulturës, i cili nisi më 4 shkurt. Ai dhe tre të tjerë akuzohen se kanë ndryshuar në mënyrë të paligjshme statusin e mbrojtjes historike të ish-selisë së ushtrisë në Beograd, e cila ka mbetur bosh që nga viti 1999, kur u bombardua gjatë luftës së Serbisë me NATO-n. Ndryshimi i statusit do të kishte lejuar zhvillimin e saj si hotel luksoz. (Jared Kushner, dhëndri i Donald Trumpit, ishte investitor në projekt, por u tërhoq në dhjetor.) Të pandehurit i mohojnë akuzat. Slobodan Markoviç, historian, thotë se vetë fakti që çështja u ngrit është një ndryshim i dukshëm: “Xhepa të mungesës së frikës po shfaqen kudo.”
Ana Brnabiç, kryetarja e parlamentit të Serbisë, thotë se protestat mund të jenë një “revolucion me ngjyra”—me ç’rast ajo nënkupton një lëvizje të nxitur nga jashtë. Si vendet perëndimore ashtu edhe Rusia mund ta financojnë atë, mendon ajo, për arsye të ndryshme. “Fuqitë e mëdha duan të kenë vende më të vogla me udhëheqës që ndjekin urdhrat e tyre,” thotë ajo, dhe zoti Vuçiç është shumë i pavarur për ta. Marrëzi, thotë zonja Draganoviç; studentët “vazhdimisht” sulmohen në mënyrë të rreme si të paguar nga të huajt.
Presidenti mund të jetë në telashe. Në zona që dikur e mbështesnin fuqishëm, zgjedhjet lokale nëntorin e kaluar i dhanë koalicionit të tij shumica shumë më të ulëta. Zoti Markoviç mendon se kjo është “qetësia para stuhisë”. Por në Serbi protestat shpesh ngrihen vrullshëm për t’u shuar më pas. Zoti Vuçiç mund t’i përballojë edhe këto. ■ /The Economist – Përgatiti në shqip Zoom.al
Festa e çmendur për titullin botëror të Spanjës përfundon në tragjedi, humb jetën 13-vjeçari
