Në Selling Sunset, një reality show i Netflix-it, një grup agjentësh imobiliarë parakalojnë në kodrat e Hollywood-it me taka të larta, duke konkurruar për kontrata. Xhelozia në zyrë shpërthen kur lidhjet romantike me shefin dyshohet se i sigurojnë një gruaje një kontratë veçanërisht fitimprurëse. Sipas Emily Nix, ekonomiste në University of Southern California, seriali pasqyron “pikërisht dinamikat” që ajo dhe bashkautorët e saj synuan të shqyrtonin në një punim të ri kërkimor.

Një e katërta e amerikanëve pranojnë se kanë pasur një romancë në vendin e punës. Por jo të gjitha marrëdhëniet profesionale janë të barabarta. Ato mes menaxherëve dhe vartësve janë veçanërisht të prirura të gjenerojnë polemika. Në shumë kompani ato tashmë janë të ndaluara shprehimisht. Megjithatë, sondazhet sugjerojnë se ato vazhdojnë të ndodhin. Dihet shumë pak për pasojat e këtyre marrëdhënieve për ata që përfshihen në to, ose për punëdhënësit e tyre.

Një arkiv jashtëzakonisht i pasur të dhënash nga Finlanda—mbi pagat e punonjësve ndër vite, pozicionet që mbajnë në kompani dhe personat me të cilët bashkëjetojnë—i ka lejuar znj. Nix dhe bashkautorët e saj të hedhin dritë mbi këtë çështje, duke ndjekur se si ndryshojnë trajektoret e të ardhurave kur një vartëse hyn në (ose del nga) një marrëdhënie me menaxherin e saj. Hulumtimi sugjeron se punonjësit që po mendojnë një aventurë me shefin duhet të ecin me shumë kujdes.

Për të izoluar efektin e një vartëseje femër që lidhet me një menaxher mashkull (situata më e zakonshme), autorët i krahasuan këto çifte me ato ku një grua lidhet me dikë më të lartë në hierarki, por në një vend tjetër pune. “Kur takon dikë të mrekullueshëm, mund të bëhesh më produktiv thjesht sepse jeta shkon mirë,” thotë znj. Nix. Lidhja me dikë me më shumë përvojë profesionale mund të sjellë gjithashtu përfitime përtej favorizimit të mundshëm.

Në mungesë të të dhënave më të sakta, autorët supozuan se marrëdhëniet që analizuan kishin nisur dy vjet përpara se çiftet të fillonin të jetonin bashkë (të dhënat nga sondazhet sugjerojnë se rreth 70% e çifteve e bëjnë këtë brenda këtij afati). Identifikimi i ndarjeve, duke përdorur datën kur çiftet pushonin së bashkëjetuari, ishte më i drejtpërdrejtë.

Lajmi i mirë për ata që kanë simpati për shefin është se, mesatarisht, këto marrëdhënie çuan në një rritje prej 6% të të ardhurave për gratë, krahasuar me grupin e kontrollit, me diferencën që u formua gjatë dy viteve përpara bashkëjetesës. Lajmi i keq është se gratë që u ndanë nga shefi i tyre—dhe shpesh u detyruan të largoheshin nga puna—panë një rënie mesatare prej 18% të të ardhurave krahasuar me grupin e kontrollit brenda një viti. Rënia vazhdoi edhe gjatë katër viteve pasuese.

Kur vartës meshkuj lidheshin me menaxhere femra, madhësia e këtyre efekteve ndryshonte ndjeshëm. Burrat në marrëdhënie me shefe femra përfituan afërsisht dyfishin e rritjes së pagës krahasuar me gratë që lidhen me shefa meshkuj. Gratë që u ndanë nga shefat e tyre përjetuan gjithashtu një rënie shumë më të fortë të të ardhurave pas ndarjes. Kjo ndodh pjesërisht sepse ato kishin shumë më tepër gjasa të largoheshin plotësisht nga tregu i punës.

Këto marrëdhënie përbëjnë rreziqe edhe për punëdhënësit. Jo vetëm që mund të humbasin punonjësit për të cilët një marrëdhënie me shefin përfundon, por mund të vuajnë edhe nga një rënie më e gjerë e qëndrueshmërisë së stafit. Kompanitë në studim që kishin marrëdhënie menaxher–vartës panë më pas një rënie prej gjashtë pikë përqindjeje në mbajtjen e punonjësve, krahasuar me ato që nuk i kishin. Firmat e vogla u prekën më shumë, ashtu si edhe ato ku vartësi në marrëdhënie kishte përfituar një rritje më të madhe page. Punonjësit duket se reagojnë negativisht ndaj favorizimit të perceptuar. Në një sondazh nga YouGov dhe The Economist, 71% e amerikanëve thanë se punonjësit që janë në një marrëdhënie romantike ose seksuale me menaxherin e tyre trajtohen më favorizueshëm.

E gjithë kjo shpjegon pse shumë kompani i mbajnë nën vëzhgim të rreptë këto situata. Në kultura më hierarkike sesa ajo finlandeze, marrëdhëniet mes menaxherëve dhe vartësve, kur ndodhin, mund të kenë efekte edhe më të dëmshme, si për punëdhënësit ashtu edhe për punonjësit. Ata që shikojnë me mall përtej zyrës mund të duan të mendojnë dy herë.  /The Economist – Përgatiti në shqip Zoom.al